California

Sebelum kedatangan orang Eropah, kawasan California moden menempatkan masyarakat peribumi yang sangat beraneka dari segi bahasa, organisasi sosial dan cara hidup. Antaranya termasuk masyarakat Karuk, Maidu, Cahuilla, Mojave, Yokuts, Pomo, Paiute dan Modoc. Ekonomi tempatan berbeza-beza mengikut alam sekitar: masyarakat pesisir bergantung pada sumber laut dan sungai, sementara masyarakat di kawasan pedalaman menggabungkan pemburuan, penangkapan ikan serta pengumpulan tumbuhan dan biji oak.^[14] Wilayah tradisional masyarakat tersebut tidak bertepatan dengan sempadan negeri dan daerah yang diwujudkan kemudian.

Penjelajah Portugis Juan Rodríguez Cabrillo, yang berkhidmat untuk Sepanyol, menerokai sebahagian pesisir California pada 1542. Walau bagaimanapun, penjajahan kekal Sepanyol hanya bermula lebih dua abad kemudian. Pada 1769, ekspedisi Sepanyol menubuhkan penempatan dan misi di San Diego, dan penempatan di Monterey menyusul pada 1770. Sepanyol akhirnya membangunkan rangkaian 21 buah misi, bersama presidio dan penempatan awam, di sepanjang Alta California.^[15]

Sistem misi bertujuan mengukuhkan penguasaan Sepanyol dan mengkristiankan serta menyerap masyarakat peribumi ke dalam masyarakat kolonial. Penglibatan masyarakat peribumi dalam sistem itu tidak sentiasa secara sukarela; mereka yang telah dibaptiskan lazimnya dikehendaki tinggal dan bekerja di kawasan misi atau petempatan yang berkaitan. Penyakit berjangkit, perubahan ekonomi dan sosial, kehilangan tanah serta tekanan terhadap cara hidup tradisional menyebabkan kemerosotan besar penduduk peribumi di banyak kawasan.^[16]

Selepas Mexico mencapai kemerdekaan daripada Sepanyol pada 1821, Alta California menjadi wilayah Mexico. Berita mengenai perubahan pemerintahan tiba di California pada 1822. Kerajaan Mexico kemudiannya menyekularkan misi, suatu proses yang bermula secara besar-besaran pada 1834. Tanah bekas misi sebahagian besarnya menjadi asas kepada ladang lembu persendirian besar yang dikenali sebagai ranchos, sementara masyarakat peribumi secara umumnya tidak menerima bahagian yang besar daripada tanah yang telah diambil daripada misi.^[17]

Menjelang 1840-an, bilangan peneroka dan pedagang dari Amerika Syarikat meningkat. Pada Jun 1846, sekumpulan peneroka Amerika memberontak terhadap pemerintahan Mexico di kawasan Sonoma dan mengisytiharkan Republik California, yang menggunakan versi awal bendera beruang California. Republik itu hanya bertahan selama beberapa minggu. Selepas berita mengenai tercetusnya Perang Mexico-Amerika sampai ke kawasan tersebut, tentera Amerika Syarikat mengambil alih pusat-pusat penting di California.^[18]

Pertempuran di California tamat pada awal 1847. Melalui Perjanjian Guadalupe Hidalgo pada 1848, Mexico menyerahkan wilayah yang luas di barat lautnya kepada Amerika Syarikat, termasuk kawasan yang membentuk California moden.

Penemuan emas pada 1848 mencetuskan Kerubut Emas California. Puluhan ribu pendatang dari bahagian lain Amerika Syarikat dan dari luar negara tiba dalam beberapa tahun berikutnya. Pertumbuhan mendadak itu mengubah San Francisco, kawasan perlombongan Sierra Nevada dan rangkaian perdagangan di seluruh California.

Perubahan tersebut membawa kesan yang amat berat kepada masyarakat peribumi. Penyakit, keganasan, pengusiran dan kehilangan tanah meningkat semasa dan selepas Kerubut Emas.^[19] Undang-undang negeri awal seperti Act for the Government and Protection of Indians pada 1850 memudahkan pengambilan buruh paksa, pemisahan keluarga dan pemindahan masyarakat peribumi, sementara kerajaan negeri turut membiayai operasi militia terhadap komuniti peribumi pada 1850-an.^[20]

California diterima masuk ke Amerika Syarikat pada 9 September 1850 sebagai negeri ke-31. Kemasukannya sebagai negeri yang tidak membenarkan perhambaan merupakan salah satu unsur Kompromi 1850.^[7]

Selepas Kerubut Emas, kegiatan ekonomi menjadi semakin pelbagai. Perlombongan kekal penting tetapi perdagangan, perbankan, pengangkutan, penternakan dan pertanian berkembang pesat. Pembinaan rangkaian kereta api rentas benua pada separuh kedua abad ke-19 menghubungkan California dengan pasaran di timur Amerika Syarikat dan mempercepat penghijrahan serta pertumbuhan bandar.^[21]

Pertanian komersial berkembang dengan pembangunan sistem pengairan, terutamanya di Lembah Tengah dan California Selatan. Penanaman buah-buahan, sitrus, anggur dan tanaman bernilai tinggi menjadi penting kepada ekonomi negeri. Pada masa yang sama, San Francisco berkembang sebagai pusat kewangan dan pelabuhan utama di Pantai Pasifik, sementara Los Angeles berkembang pesat pada akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20.

Pada abad ke-20, minyak, pembuatan, industri filem, pelabuhan dan pengangkutan jalan raya menyumbang kepada pertumbuhan California Selatan. Hollywood muncul sebagai salah satu pusat utama industri filem Amerika, dan perkembangan rangkaian lebuh raya serta kawasan pinggir bandar mengubah pola petempatan negeri.

Semasa Perang Dunia Kedua, industri pembinaan kapal, penerbangan dan pertahanan berkembang dengan pesat di California. Pada masa yang sama, selepas Perintah Eksekutif 9066 dikeluarkan pada 1942, warga dan penduduk Amerika berketurunan Jepun dari California serta negeri-negeri Pantai Barat lain dipindahkan secara paksa dan dipenjarakan di pusat tahanan.^[22]

Pertumbuhan selepas perang disertai pembinaan kawasan perumahan pinggir bandar, lebuh raya, sistem air serta institusi pendidikan tinggi. Pertanian kekal menjadi sektor utama di kawasan pedalaman, dan keadaan pekerja ladang menjadi isu penting dalam gerakan hak pekerja. Pada 1965, pekerja ladang Filipina yang dipimpin antaranya oleh Larry Itliong memulakan mogok anggur di Delano. Mereka kemudiannya bekerjasama dengan organisasi pimpinan César Chávez dan Dolores Huerta, yang berkembang menjadi United Farm Workers.^[23]

Di utara California, hubungan antara universiti, industri elektronik dan keusahawanan menyumbang kepada perkembangan Lembah Silikon. Penyelidikan di Universiti Stanford dan penubuhan syarikat teknologi seperti Hewlett-Packard menjadi antara asas ekosistem teknologi serantau yang kemudian berkembang menjadi pusat global bagi industri semikonduktor, komputer dan teknologi maklumat.^[24]

Pada akhir abad ke-20 dan awal abad ke-21, penghijrahan dari Amerika Latin dan Asia, perkembangan teknologi serta pertumbuhan kawasan metropolitan terus mengubah demografi dan ekonomi California. Negeri ini pada masa yang sama menghadapi cabaran jangka panjang berkaitan kemampuan perumahan, bekalan air, kemarau, kebakaran hutan, pengangkutan dan penyesuaian terhadap perubahan iklim.

Bentuk muka bumi California amat pelbagai. Banjaran Pantai Pasifik memanjang berhampiran pesisir, sementara Lembah Tengah yang luas terletak di pedalaman antara banjaran pesisir dan Sierra Nevada. Lembah Tengah terdiri terutamanya daripada lembangan sungai Sacramento di utara dan San Joaquin di selatan. Tanah aluvium dan sistem pengairan yang luas menjadikannya salah satu kawasan pertanian utama negeri.

Di timur Lembah Tengah terletak Sierra Nevada. Gunung Whitney, dengan ketinggian sekitar 4,418 m, ialah titik tertinggi di California dan di 48 negeri Amerika Syarikat yang bersambung.^[6] Sierra Nevada juga merangkumi kawasan pergunungan Taman Negara Yosemite, Taman Negara Sequoia dan Taman Negara Kings Canyon. Tasik Tahoe, yang dikongsi dengan Nevada, terletak di bahagian utara banjaran tersebut.

Di bahagian utara terdapat kawasan pergunungan Klamath dan sambungan Banjaran Cascade, termasuk Gunung Shasta dan Lassen Peak. California Selatan pula dilintasi oleh Transverse Ranges dan Peninsular Ranges. Kawasan tenggara negeri terdiri daripada kawasan gersang Gurun Mojave dan Gurun Colorado.

Lembah Maut di timur California mengandungi titik daratan terendah negeri, kira-kira 86 m di bawah aras laut.^[6] Laut Salton, sebuah tasik masin di kawasan endoreik California Selatan, terletak lebih rendah daripada aras laut. Sungai Colorado membentuk sebahagian sempadan California dengan Arizona.

Pengurusan air memainkan peranan besar dalam geografi manusia California kerana taburan hujan dan penduduk tidak seimbang antara wilayah. Empangan, takungan air, terusan dan saluran paip memindahkan air antara lembangan. California State Water Project, misalnya, merangkumi lebih daripada 705 batu (1,135 km) terusan, saluran paip dan infrastruktur lain serta membekalkan air kepada bandar, perniagaan dan kawasan pertanian.^[26]

Iklim California berbeza dengan ketara mengikut latitud, ketinggian dan jarak dari lautan. Sebahagian besar kawasan pesisir dan lembah di barat mempunyai ciri iklim Mediterranean, dengan musim panas yang kering dan musim sejuk yang lebih lembap. Pantai utara secara umum lebih sejuk dan lembap, sementara kawasan pedalaman mempunyai julat suhu tahunan yang lebih besar. Pergunungan tinggi menerima salji musim sejuk yang banyak, manakala kawasan tenggara mempunyai iklim gurun yang panas dan sangat kering.^[27]

Kebanyakan kerpasan tahunan berlaku antara lewat musim luruh dengan awal musim bunga. Sistem ribut Pasifik dan sungai atmosfera boleh membawa hujan dan salji yang sangat banyak dalam tempoh singkat. Sebaliknya, variasi besar antara tahun serta musim panas yang kering menjadikan kemarau dan tekanan terhadap bekalan air sebagai ciri berkala iklim negeri.^[27]

Disebabkan kepelbagaian iklim California, data cuaca sebuah bandar raya sahaja tidak mewakili seluruh negeri.

California terletak di sepanjang sempadan tektonik antara Plat Pasifik dengan Plat Amerika Utara. Sesar San Andreas merupakan salah satu unsur utama sistem sesar di sempadan tersebut. Pergerakan kerak bumi menghasilkan gempa bumi yang kerap di California, walaupun kebanyakannya terlalu kecil untuk menyebabkan kerosakan.^[28]

Bahaya alam lain termasuk kebakaran hutan, kemarau, banjir, tanah runtuh serta haba melampau. Risiko yang dihadapi berbeza antara kawasan pesisir, gunung, lembah dan gurun.

California mempunyai rangkaian kawasan terlindung persekutuan dan negeri yang luas. Taman negara utamanya termasuk Yosemite, Taman Negara Redwood, Sequoia, Kings Canyon, Taman Negara Joshua Tree, Taman Negara Death Valley dan Taman Negara Channel Islands. Ekosistem negeri merangkumi hutan redwood pesisir, hutan konifer Sierra Nevada, chaparral, padang rumput, kawasan lembap, gurun dan ekosistem marin.

California telah menjadi negeri paling ramai penduduk di Amerika Syarikat sejak dekad 1960-an. Banci sepuluh tahunan dan anggaran tahunan tidak boleh ditafsirkan sebagai siri statistik yang sama. Banci merupakan kiraan rasmi setiap sepuluh tahun, manakala anggaran tahunan selepas banci dihasilkan melalui model demografi Biro Banci.

^[4]

Pertumbuhan penduduk California pada abad ke-20 didorong oleh penghijrahan domestik dan antarabangsa serta pertumbuhan semula jadi. Corak itu berubah pada abad ke-21 apabila kos perumahan, penghijrahan antara negeri, kadar kelahiran dan migrasi antarabangsa memberi kesan yang berbeza terhadap pertumbuhan keseluruhan.

California mempunyai salah satu penduduk yang paling pelbagai dari segi asal keturunan dan tempat lahir di Amerika Syarikat. Dalam sistem statistik Biro Banci, kategori Hispanik atau Latino merujuk kepada asal etnik dan boleh bertindih dengan mana-mana kategori ras. Oleh itu, angka Hispanik atau Latino tidak seharusnya dicampurkan dengan kategori ras sehingga menghasilkan satu agihan 100 peratus.

Dalam Banci 2020, 39.4% penduduk California dikenal pasti sebagai Hispanik atau Latino daripada mana-mana ras. Penduduk yang dikenal pasti sebagai putih sahaja dan bukan Hispanik atau Latino membentuk 34.7%, manakala penduduk Asia sahaja dan bukan Hispanik atau Latino membentuk kira-kira 15.1%.^[31]

Menurut anggaran American Community Survey bagi tempoh 2020–2024 yang diterbitkan melalui QuickFacts, 27.0% penduduk California dilahirkan di luar Amerika Syarikat. Dalam tempoh yang sama, kira-kira 44.4% penduduk berumur lima tahun dan ke atas menggunakan bahasa selain bahasa Inggeris di rumah.^[4] Bahasa Sepanyol digunakan secara meluas, di samping pelbagai bahasa Cina, Tagalog, Vietnam, Korea, Armenia, Parsi dan bahasa masyarakat pendatang lain. Walaupun California bersifat sangat berbilang bahasa, Bahasa Inggeris mempunyai kedudukan undang-undang sebagai bahasa rasmi negeri menurut Perkara III, Seksyen 6 Perlembagaan California.^[3]

Biro Banci Amerika Syarikat tidak mengumpulkan data mengenai pegangan agama. Oleh itu, anggaran agama berasal daripada tinjauan bebas.

Menurut Religious Landscape Study Pew Research Center bagi 2023–2024, kira-kira 25% orang dewasa California mengenal pasti diri sebagai Katolik dan 16% sebagai Protestan evangelikal. Kira-kira 33% tidak berafiliasi dengan mana-mana agama, termasuk mereka yang mengenal pasti diri sebagai ateis, agnostik atau "tiada agama tertentu". Komuniti Yahudi, Islam, Buddha, Hindu dan tradisi agama lain turut membentuk sebahagian penduduk negeri. Anggaran tinjauan negeri tersebut mempunyai margin ralat kira-kira ±2.4 mata peratusan.^[32]

California mempunyai sistem kerajaan republik berperlembagaan dengan pemisahan kuasa antara cabang eksekutif, perundangan dan kehakiman. Perlembagaan negeri semasa berasal daripada perlembagaan yang diterima pakai pada 1879 dan telah dipinda berkali-kali melalui proses perundangan dan inisiatif pengundi.^[3]

Cabang eksekutif diketuai oleh gabenor. Setakat September 2026, Gavin Newsom, seorang Demokrat, ialah gabenor ke-40 California, sementara Eleni Kounalakis ialah leftenan gabenor.^[8][9] Beberapa jawatan eksekutif negeri lain, termasuk peguam negara, setiausaha negeri, bendahari dan pengawal kewangan, dipilih secara berasingan.

Badan Perundangan Negeri California bersifat dwikamar, terdiri daripada Senat Negeri California yang mempunyai 40 kerusi dan Dewan Perhimpunan Negeri California yang mempunyai 80 kerusi.^[3] Pada 3 September 2026, Dewan Perhimpunan mempunyai 60 ahli Demokrat, 19 Republikan dan satu kekosongan.^[36] Demokrat juga memegang majoriti dalam Senat Negeri. Pada tarikh yang sama, kerusi daerah Senat ke-10 kosong selepas penyandangnya, Aisha Wahab, berpindah ke Dewan Perwakilan Amerika Syarikat.^[37][38]

Kerajaan tempatan dilaksanakan melalui 58 daerah dan kerajaan perbandaran yang diperbadankan. Selain menyediakan perkhidmatan tempatan, daerah memainkan peranan dalam pentadbiran program negeri seperti pilihan raya, kesihatan awam dan perkhidmatan sosial.

Sistem kehakiman negeri terdiri daripada mahkamah tinggi di setiap daerah, mahkamah rayuan dan Mahkamah Agung California. Mahkamah Agung merupakan mahkamah tertinggi negeri dan direka bentuk dengan seorang Ketua Hakim serta enam hakim bersekutu. Setakat 3 September 2026, Patricia Guerrero ialah Ketua Hakim California dan satu daripada enam kerusi hakim bersekutu kosong.^[39]

Hakim Mahkamah Agung dan mahkamah rayuan dilantik oleh gabenor dan tertakluk kepada proses pengesahan serta pilihan raya pengekalan sebagaimana ditetapkan undang-undang negeri.

Politik pilihan raya California telah berubah sepanjang sejarahnya. Dalam beberapa dekad kebelakangan ini, calon Demokrat secara umumnya mencapai keputusan yang lebih kukuh dalam pilihan raya seluruh negeri dan presiden, khususnya di kawasan metropolitan pesisir, manakala Republikan kekal lebih berdaya saing di sebahagian kawasan pedalaman dan luar bandar.

Dalam pilihan raya presiden 2024, calon Demokrat Kamala Harris menerima kira-kira 58.5% undi California berbanding 38.3% untuk calon Republikan Donald Trump.^[40]

California diwakili dalam Senat Amerika Syarikat oleh dua senator Demokrat, Alex Padilla dan Adam Schiff.^[7] Negeri ini mempunyai 52 kerusi dalam Dewan Perwakilan Amerika Syarikat. Setakat 3 September 2026, delegasinya terdiri daripada 43 Demokrat, lapan Republikan dan seorang ahli Bebas.^[10] Perwakilan persekutuan merupakan institusi yang berasingan daripada Senat Negeri dan Dewan Perhimpunan California.

Kebudayaan California terbentuk daripada sejarah masyarakat peribumi, warisan Sepanyol dan Mexico, penghijrahan dari bahagian lain Amerika Syarikat serta kemasukan penduduk dari Amerika Latin, Asia, Eropah dan wilayah lain. Perbezaan antara kawasan pesisir, bandar raya besar, lembah pertanian, kawasan pergunungan dan gurun turut menghasilkan tradisi tempatan yang berbeza.

Los Angeles dan Hollywood mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan perkembangan industri filem dan televisyen Amerika. California juga mempunyai industri muzik, seni persembahan dan seni visual yang besar, dengan institusi kebudayaan utama tertumpu di Los Angeles, San Francisco, San Diego dan bandar raya universiti.

Kawasan Teluk San Francisco telah memainkan peranan dalam pelbagai gerakan seni, muzik dan budaya Amerika, sementara Lembah Silikon mempengaruhi budaya teknologi dan keusahawanan moden. Seni bina California merangkumi pengaruh misi Sepanyol dan gaya Spanish Colonial Revival, gerakan modenisme abad ke-20 serta seni bina kontemporari.

Masakan negeri mencerminkan pertanian tempatan dan sejarah penghijrahannya. Tradisi Mexico dan Mexico-Amerika sangat berpengaruh di California Selatan dan Lembah Tengah, sementara masyarakat Cina, Jepun, Filipina, Korea, Vietnam dan Asia Selatan turut menyumbang kepada kepelbagaian masakan bandar raya utama.

California mempunyai pasukan profesional dalam liga utama bola keranjang, besbol, bola sepak Amerika, hoki ais dan bola sepak. Sukan kolej juga mempunyai kedudukan penting, khususnya di institusi seperti UCLA, USC, Stanford dan UC Berkeley.

Los Angeles menjadi tuan rumah Sukan Olimpik Musim Panas 1932 dan Sukan Olimpik Musim Panas 1984. Bandar raya itu dijadualkan menjadi tuan rumah Sukan Olimpik Musim Panas 2028 dari 14 hingga 30 Julai 2028 dan, buat kali pertama di Los Angeles, Sukan Paralimpik Musim Panas 2028 dari 15 hingga 27 Ogos.^[49]

Iklim dan bentuk muka bumi negeri turut menyokong pelbagai aktiviti rekreasi luar, termasuk luncur air, pelayaran, mendaki, ski, papan salji dan sukan gurun.

Nama samaran rasmi California ialah The Golden State ("Negeri Emas"), yang diterima secara rasmi pada 1968. Nama tersebut berkait dengan Kerubut Emas serta imejan warna keemasan yang lama dikaitkan dengan landskap dan sejarah negeri.^[1]

Cogan kata negeri ialah Eureka, perkataan Yunani yang bermaksud "Aku telah menemukannya", yang ditetapkan sebagai cogan kata rasmi pada 1963 dan telah muncul pada Mohor Besar California sejak abad ke-19.^[2] Lagu rasmi negeri ialah I Love You, California, dengan lirik oleh Francis Beatty Silverwood dan muzik oleh Abraham Franklin Frankenstein. Lagu itu pertama kali dipersembahkan secara meluas pada awal abad ke-20 dan mendapat pengiktirafan rasmi negeri.^[50]

Bendera California memaparkan seekor beruang grizzly California, bintang merah serta perkataan "California Republic". Antara simbol semula jadi utama negeri ialah beruang grizzly California sebagai haiwan negeri, California poppy sebagai bunga negeri dan redwood California sebagai pokok negeri.^[1]