Nepal

Madwar 55,000 sena ilu, l-ewwel bnedmin moderni waslu fis-sottokontinent Indjan mill-Afrika. L-eqdem fdalijiet magħrufa ta’ bnedmin moderni fl-Asja t'Isfel imorru lura madwar 30,000 sena. L-eqdem evidenza arkeoloġika ta’ insedjamenti umani fin-Nepal tmur lura għal madwar l-istess perjodu.

Wara s-sena 6500 QK, ħarġet evidenza tad-domestikazzjoni tal-għelejjel u tal-annimali għall-ikel, tal-bini ta’ strutturi permanenti, u tal-ħażna ta' surplus agrikolu f’Mehrgarh u f’siti oħra f’dik li llum hija l-Balochistan. Dawn l-iżviluppi gradwalment evolvew fiċ-Ċivilizzazzjoni tal-Wied tal-Indu, l-ewwel kultura urbana fl-Asja t’Isfel. F’Għoljiet Siwalik tad-distrett ta' Dang ġew skoperti siti preistoriċi li jmorru lura għall-perjodi Paleolitiku, Mesolitiku u Neolitiku. Huwa maħsub li l-ewwel abitanti tan-Nepal modern u taż-żoni biswit kienu nies assoċjati maċ-Ċivilizzazzjoni tal-Wied tal-Indu. Popli Dravidjani — li ​​l-istorja tagħhom tmur lura għal qabel il-bidu tal-Era tal-Bronż fis-sottokontinent Indjan (madwar is-sena 6300 QK) — jista’ jkun li għexu f’din iż-żona qabel il-wasla ta' gruppi etniċi oħra bħat-Tibeto-Burmani u l-Indo-Arjani. Sal-4000 QK, il-popli Tibeto-Burmani kienu waslu n-Nepal; huma waslu jew direttament minn fuq il-Ħimalaja mit-Tibet, jew inkella permezz tal-Mjanmar u l-Grigal tal-Indja, jew saħansitra permezz taż-żewġ rotot. Stella Kramrisch (1964) tinnota l-eżistenza ta’ substrat pre-Dravidjan u Dravidjan; dawn il-gruppi kienu preżenti fin-Nepal saħansitra qabel in-Newars, li kienu jiffurmaw il-maġġoranza tal-abitanti tal-qedem tal-Wied ta' Kathmandu.

Madwar is-sena 600 QK, fir-reġjuni tan-Nofsinhar tan-Nepal u tat-Tramuntana tal-Indja bdew jitfaċċaw saltniet żgħar u konfederazzjonijiet ta' klanijiet. Minn waħda minn dawn—is-saltna ta' Shakya—ħareġ prinċep li aktar tard irrinunzja għall-istatus tiegħu biex jgħix ħajja axetika u sar magħruf bħala Gautama Buddha (li tradizzjonalment jitqiegħed fil-perjodu bejn il-563 u l-483 QK). Fis-sekli ta' wara, in-Nepal stabbilixxa ruħu bħala art ta' spiritwalità u post ta' kenn; kellu rwol sinifikanti fit-tixrid tal-Buddiżmu lejn l-Asja tal-Lvant permezz tat-Tibet u kkontribwixxa għall-preservazzjoni ta' manuskritti Ħindu u Buddisti.

Għall-ħabta tal-250 QK, ir-reġjuni tan-nofsinhar kienu taħt l-influwenza tal-Imperu Maurya. L-Imperatur Mawrjan Ashoka għamel pellegrinaġġ lejn Lumbini — il-post fejn twieled il-Buddha skont it-tradizzjoni Buddista — u hemmhekk waqqaf kolonna; l-iskrizzjonijiet fuqha jimmarkaw il-bidu tal-istorja dokumentata tan-Nepal. Ashoka żar ukoll il-Wied ta' Kathmandu u bena monumenti biex ifakkar iż-żjara ta' Gautama Buddha f’dik iż-żona. Sas-seklu 4 WK, parti kbira min-Nepal kienet taħt l-influwenza tal-Imperu Gupta.

Fil-Wied ta' Kathmandu, il-Kiratas ġew imbuttati lejn il-Lvant mil-Licchavis, u d-dinastija Licchavi telgħet fil-poter għall-ħabta tas-sena 400 W.K. Il-Licchavis bnew monumenti u ħallew warajhom sensiela ta' iskrizzjonijiet; l-istorja tan-Nepal matul dan il-perjodu hija rikostruwita kważi għalkollox abbażi tagħhom. Fis-sena 641, Songtsen Gampo tal-Imperu Tibetan bagħat lil Narendradeva lura lejn ir-renju Licchavi b’armata u ssottometta lin-Nepal. Sussegwentement, partijiet min-Nepal u mir-renju Licchavi waqgħu taħt l-influwenza diretta tal-Imperu Tibetan. Id-dinastija Licchavi bdiet tiddgħajjef lejn l-aħħar tat-tmien seklu u minflokha daħal il-ħakma tat-Thakuri. Ir-rejiet Thakuri ħakmu l-pajjiż sa nofs il-ħdax-il seklu W.K.; ftit li xejn huwa magħruf dwar dan il-perjodu, li spiss jissejjaħ il-"Perjodu tad-Dlam."

Fil-ħdax-il seklu, fil-punent tan-Nepal ħareġ fil-beraħ imperu b'saħħtu tal-poplu Khas; fl-aqwa tiegħu, it-territorju tiegħu kien ikopri parti kbira mill-punent tan-Nepal kif ukoll partijiet mill-punent tat-Tibet u minn Uttarakhand, fl-Indja. Sas-seklu erbatax, l-imperu kien inqasam fil-*Baise rajyas* (li litteralment tfisser "22 stat"), li kienu assoċjati bejniethom b'mod laxk. Il-kultura u l-lingwa għonja tal-poplu Khas infirxu fin-Nepal kollu u saħansitra sa l-Indoċina fis-sekli ta' wara; il-lingwa tagħhom — li ​​aktar tard ingħatat l-isem ta' Nepali — saret il-*lingua franca* tan-Nepal u tar-reġjuni tal-Indja li jmissu miegħu.

Fix-xlokk tan-Nepal, mal-fruntiera ma' Bihar, Simraungadh serviet bħala l-belt kapitali tal-Karnats ta' Mithila (jew Tirhut) għall-ħabta tas-sena 1100 W.K.; din baqgħet renju b'saħħtu għal aktar minn 200 sena, u għal perjodu anke ħakmet lil Kathmandu. Wara 300 sena oħra ta' ħakma Musulmana, Tirhut spiċċat taħt il-kontroll tas-Senas ta' Makwanpur. Fl-għoljiet tal-lvant, konfederazzjoni ta' prinċipati Kirat kienet tmexxi ż-żona li tinsab bejn Kathmandu u l-Bengal.

Fil-Wied ta' Kathmandu, id-dinastija Malla — li ​​tidher fl-istorja tan-Nepal sa minn żminijiet antiki — stabbiliet ruħha f’Kathmandu u f'Patan f'nofs is-seklu 14. Għall-ewwel, il-Malla ħakmu l-wied taħt is-sovranità ta' Tirhut, iżda stabbilew renju indipendenti lejn l-aħħar tas-seklu 14 hekk kif Tirhut beda jitlef is-saħħa tiegħu. Matul dak l-istess perjodu, Jayasthiti Malla introduċa riformi soċjoekonomiċi estensivi. Sa nofs is-seklu 15, Kathmandu kienet kibret f’imperu b’saħħtu li, skont Kirkpatrick, kien jifrex minn Digarchi (jew Shigatse) fit-Tibet sa Tirhut u Gaya fl-Indja.

Lejn l-aħħar tas-seklu 15, il-prinċpijiet Malla qasmu r-renju tagħhom f'erba' saltniet: Kathmandu, Patan u Bhaktapur fil-wied, u Banepa fil-lvant. Ir-rivalità għall-prestiġju bejn dawn is-saltniet aħwa wasslet għal fjuriment tal-arti u l-arkitettura fiċ-ċentru tan-Nepal, kif ukoll għall-bini tal-famużi Pjazez Durbar f’Kathmandu, Patan u Bhaktapur. Il-frammentazzjoni u n-nuqqas ta' fiduċja reċiproka bejniethom wasslu għall-waqgħa tagħhom lejn l-aħħar tas-seklu 18 u, fl-aħħar mill-aħħar, għall-unifikazzjoni tan-Nepal fi stat modern.

Minbarra attakk devastanti fuq il-Wied ta' Kathmandu f’nofs is-seklu 14, in-Nepal baqa' fil-biċċa l-kbira tiegħu mhux affettwat mill-invażjoni Musulmana tal-Indja li bdiet fis-seklu 11. Matul il-perjodu tal-Mughal, kien hemm influss lejn in-Nepal ta’ Ħindù li kienu jappartjenu għall-kasti għoljin fl-Indja. Dawn malajr ħalltu kulturalment mal-poplu Khas, u sas-seklu 16, fin-Nepal kien hemm madwar 50 prinċipat immexxi minn Rajput, inklużi t-22 stat *Baisi* u—fil-lvant ta' dawn, fil-parti tal-punent u ċentrali tan-Nepal—l-24 stat *Chaubisi*. Bdiet tinfirex l-idea li n-Nepal kien baqa' l-bastjun veru tal-Ħinduwiżmu pur fi żmien meta l-kultura Indjana kienet ġiet influwenzata minn sekli ta’ ħakma Mughal, segwita mill-ħakma Brittanika. Gorkha, wieħed mill-istati *Baisi*, żviluppa fi saltna influwenti u ambizzjuża magħrufa għall-ġustizzja tagħha, wara li kienet ikkodifikat l-ewwel liġijiet ibbażati fuq il-Ħinduwiżmu fir-reġjun muntanjuż tan-Nepal.

F'nofs is-seklu tmintax, Prithvi Narayan Shah, ir-Reta' Gorkha, beda proċess biex jgħaqqad dak li llum huwa n-Nepal. Huwa beda l-missjoni tiegħu billi kiseb in-newtralità tar-renji muntanjużi ġirien. Wara diversi battalji u assedji mdemmija — b'mod partikolari l-Battalja ta' Kirtipur — huwa rnexxielu jirbaħ il-Wied ta' Kathmandu fl-1769.

Il-qawwa tal-Gurkha laħqet il-quċċata tagħha meta territorji li kienu jestendu mir-renji ta' Kumaon u Garhwal fil-punent sa Sikkim fil-lvant ġew taħt il-kontroll tan-Nepal. Tilwima mat-Tibet dwar il-kontroll tal-passaġġi fil-muntanji u l-widien interni ta' Tingri wasslet lill-Imperatur Qing taċ-Ċina biex jibda l-Gwerra Sino-Nepaliża, u b'hekk ġiegħel lin-Nepaliżi jirtiraw lejn il-fruntieri tat-tramuntana tagħhom stess. Ir-rivalità bejn ir-Renju tan-Nepal u l-British East India Company dwar il-kontroll ta' stati li jmissu man-Nepal eventwalment wasslet għall-Gwerra Anglo-Nepaliża (1815–16). Għall-ewwel, l-Ingliżi ssottovalutaw lin-Nepaliżi u sofrew telfiet kbar sakemm iddeċidew li jużaw aktar riżorsi militari milli kienu ħasbu li kellhom bżonn. Dan kien il-bidu tar-reputazzjoni tal-Gurkhas bħala suldati ħorox u bla ħniena. Il-gwerra ntemmet bit-Trattat ta' Sugauli, li permezz tiegħu n-Nepal ċeda t-territorji li kien għadu kif rebaħ.

Fl-1846, inkixfet konspirazzjoni li wriet kif ir-reġina li kienet qed tmexxi kienet ippjanat li twaqqa’ lil Bir Narsingh Kunwar, mexxej militari li kien qed jikseb prominenza. Dan wassal għall-Massakru ta' Kot; konfronti armati bejn il-militar u uffiċjali leali lejn ir-reġina rriżultaw fl-eżekuzzjoni ta' mijiet ta' prinċpijiet u kapijiet madwar il-pajjiż. Bir Narsingh Kunwar ħareġ rebbieħ u waqqaf id-dinastija Rana, u sar magħruf bħala Jung Bahadur Rana. Ir-re spiċċa b’rwol simboliku biss, filwaqt li l-kariga ta' Prim Ministru saret waħda b'saħħitha u ereditarja. Ir-Rana kienu favur il-Brittaniċi b’mod sod u appoġġjawhom matul ir-Ribelljoni Indjana tal-1857 (u sussegwentement fiż-żewġ Gwerer Dinjija). Fl-1860, partijiet mir-reġjun tal-Punent ta' Terai ingħataw lin-Nepal mill-Brittaniċi bħala ġest ta' ħbiberija u rikonoxximent tal-assistenza militari pprovduta biex jinżamm il-kontroll Brittaniku fl-Indja matul ir-ribelljoni (żona magħrufa bħala *Naya Muluk*, jew "Pajjiż Ġdid"). Fl-1923, ir-Renju Unit u n-Nepal iffirmaw formalment ftehim ta' ħbiberija li ħa post it-Trattat ta' Sugauli tal-1816.

Il-prattika Ħindu ta' Sati — fejn armla kienet tissagrifika ruħha fuq il-ħatab tal-funeral ta' żewġha — ġiet ipprojbita fl-1919, u l-iskjavitù ġiet abolita uffiċjalment fl-1924.

Monarkija Assoluta, Demokratizzazzjoni u Gwerra Ċivili (1951–2008)

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-partit tal-Kungress tan-Nepal irnexxielu jwaqqa' l-gvern u jistabbilixxi demokrazija parlamentari.

Wara għaxar snin ta' taqbid għall-poter bejn il-monarka u l-gvern, ir-Re Mahendra (li rrenja mill-1955 sal-1972) daħħal fis-seħħ sistema Panchayat "mingħajr partiti" biex tmexxi n-Nepal. Il-partiti politiċi ġew ipprojbiti, u l-politiċi ġew mitfugħa l-ħabs jew sfurzati fl-eżilju.

Il-gvern Panchayat immodernizza l-pajjiż permezz ta' riformi u l-iżvilupp tal-infrastruttura, iżda fl-istess waqt illimita l-libertajiet u impona ċensura stretta.

Fl-1990, ir-Re Birendra (li rrenja mill-1972 sal-2001) qabel ma' riformi kostituzzjonali u mal-istabbiliment ta' demokrazija b'diversi partiti.

Fl-1996, il-Partit Maoista nieda kampanja vjolenti, brutali u mdemmija bil-għan li jissostitwixxi l-monarkija parlamentari b’dittatorjat Maoista. Dan wassal għall-Gwerra Ċivili twila tan-Nepal u għall-mewt ta' aktar minn 16,000 persuna. Wara l-mewt tar-Re Birendra u tal-Prinċep Ereditarju Dipendra f’massakru fil-palazz irjali mwettaq minn Dipendra stess, ħu r-Re Birendra, Gyanendra, wiret it-tron fl-2001 u sussegwentement ħa f’idejh setgħat eżekuttivi sħaħ bil-għan li jrażżan personalment ir-ribelljoni Maoista.

In-Nepal sar stat sekulari u, fit-28 ta' Mejju 2008, ġie ddikjarat repubblika federali, u b’hekk temm l-istatus tiegħu ta’ żmien twil bħala l-uniku renju Ħindu fid-dinja. Wara għaxar snin ta' instabbiltà u kunflitt intern li raw żewġ elezzjonijiet għall-Assemblea Kostitwenti, il-kostituzzjoni l-ġdida ġiet ippromulgata fl-20 ta' Settembru, 2015, u stabbiliet lin-Nepal bħala repubblika demokratika federali maqsuma f'seba' provinċji.

Is-Sibt, 25 ta' April, 2015, seħħ it-terremot tan-Nepal (magħruf ukoll bħala t-terremot ta' Gorkha), li ħasad il-ħajja ta’ 8,962 persuna u kkawża korrimenti lil 21,952 oħra fin-Nepal, l-Indja, Ċina u l-Bangladexx. It-terremot seħħ fil-11:56 (ħin standard tan-Nepal) b'kobor ta' 7.8 jew 8.1 Mw u intensità massima fuq l-iskala Mercalli ta' X (Estrema). Dan ikkawża ħsara enormi fin-Nepal, partikolarment f’żoni bħal Kathmandu, u l-mod kif il-gvern immaniġġja s-sitwazzjoni dak iż-żmien kien fqir u inadegwat.

Xita qalila matul l-istaġun annwali tal-monsun—fil-bidu ta' Lulju, f'nofs Awwissu u fl-aħħar ta' Settembru tal-2024—ikkawżat għargħar kbir madwar in-Nepal, kif ukoll diversi valangi tat-tajn, u ħalliet 300 persuna mejta, u l-mod kif il-gvern immaniġġja s-sitwazzjoni dak iż-żmien kien fqir u inadegwat..

Bejn Marzu u Ġunju tal-2025, f'Kathmandu saru diversi protesti favur il-monarkija, li kienu jappellaw għar-restawrazzjoni tal-eks Renju tan-Nepal bl-eks Re Gyanendra bħala l-kap tiegħu.

Il-ħsara fl-infrastruttura kienet tinkludi 25 pont, 27 triq, 11-il impjant idroelettriku, 7 awtostradi u bosta stazzjonijiet tat-telekomunikazzjoni. Ġarrbu ħsara wkoll ir-riżorsi agrikoli u dawk relatati mal-bhejjem.

Fid-19 ta' Frar, 2025 — jum ta' festa pubblika li tfakkar ir-rivoluzzjoni tal-1951 — Shah għamel diskors permezz ta' vidjow li fih tkellem dwar il-frustrazzjoni mifruxa fir-rigward tal-gvern komunista. Għalkemm ma talabx b’mod espliċitu r-restawrazzjoni tal-monarkija, l-enfasi tad-diskors fuq l-għaqda u s-sagrifiċċju ġiet interpretata minn uħud bħala ħjiel ta' possibbli qawmien mill-ġdid tal-monarkija.

Fid-9 ta' Marzu 2025, eluf ta' sostenituri laqgħu lil Shah malli wasal Kathmandu. Kelliema għall-partit monarkista Rastriya Prajatantra Party stqarret li l-parteċipazzjoni kbira "turi l-frustrazzjoni tal-poplu bil-gvern attwali u t-tfittxija tiegħu għal alternattiva għas-sistema eżistenti."

F’Settembru 2025, protesti mifruxa kontra l-projbizzjoni tal-midja soċjali u l-inugwaljanza ekonomika wasslu għal taqlib li ħalla għexieren ta' mejtin u midruba, ikkawża ħsara fil-Parlament u f’bini ieħor, u wassal għar-riżenja tal-Prim Ministru KP Sharma Oli, li ħarab minn Kathmandu u fittex kenn mal-armata tan-Nepal. Bi tweġiba għall-kriżi, l-armata ħadet il-kontroll tas-sigurtà nazzjonali u bdiet taħditiet mal-mexxejja tal-protesti, li għażlu lill-eks Prim Imħallef Sushila Karki bħala Prim Ministru interim.

Fis-27 ta' Marzu, 2026, Balendra Shah ħa l-ġurament tal-ħatra bħala Prim Ministru tan-Nepal wara r-rebħa kbira tal-partit tiegħu, ir-Rastriya Swatantra Party (RSP), fl-elezzjonijiet ġenerali demokratiċi li saru f’dak ix-xahar ta' Marzu.

In-Nepal għandu diversità ta' pjanti u annimali kbira b’mod sproporzjonat meta mqabbel mad-daqs tiegħu. Il-pajjiż kollu kemm hu jifforma l-parti tal-punent taż-żona ta' importanza kritika għall-bijodiversità tal-Ħimalaja tal-Lvant u jiftaħar b’diversità bijokulturali notevoli. Id-differenzi kbar fl-elevazzjoni li nsibu fin-Nepal — li ​​jvarjaw minn 60 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar fil-pjanuri ta' Terai sa 8,848 metru fil-Muntanja Everest — iwasslu għal varjetà ta' bijomi. In-Nepal tal-Lvant huwa aktar sinjur fil-bijodiversità minħabba preċipitazzjoni ogħla meta mqabbel mar-reġjuni tal-punent, fejn kundizzjonijiet ta' deżert artiku huma aktar komuni f’elevazzjonijiet ogħla. In-Nepal jospita 4.0% tal-ispeċi kollha tal-mammiferi, 8.9% tal-ispeċi tal-għasafar, 1.0% tal-ispeċi tar-rettili, 2.5% tal-ispeċi tal-anfibji, 1.9% tal-ispeċi tal-ħut, 3.7% tal-ispeċi tal-friefet, 0.5% tal-ispeċi tal-kamlijiet (moths), u 0.4% tal-ispeċi tal-brimb. Permezz tal-35 tip ta’ foresta u l-118-il ekosistema tiegħu, in-Nepal jipprovdi ħabitat għal 2% tal-ispeċi ta' pjanti bil-fjuri, 3% tal-pteridofiti, u 6% tal-brijofiti.

Il-kopertura tal-foresti fin-Nepal testendi għal 59,624 km² (23,021 mil kwadru)—jiġifieri 40.36% tal-erja totali tal-art tal-pajjiż—b'4.38% oħra tikkonsisti f'art miksija bl-arbuxxelli, u b’hekk l-erja totali relatata mal-foresti tilħaq l-44.74%; dan jirrappreżenta żieda ta' 5% mill-bidu tal-millennju ’l hawn. Fl-2019, il-pajjiż irreġistra punteġġ medju ta' 7.23/10 fl-Indiċi tal-Integrità tal-Pajsaġġ tal-Foresti (Forest Landscape Integrity Index), u kklassifika fil-45 post minn fost 172 pajjiż madwar id-dinja. Fil-pjanuri tan-nofsinhar, l-ekoreġjun tas-savanna u l-mergħat ta' Terai-Duar jinkludi wħud mill-itwal ħaxix fid-dinja, flimkien ma' foresti tas-siġar Sal, foresti tropikali dejjem ħodor, u foresti tropikali tax-xmajjar b'siġar li jitilfu l-weraq. Fl-għoljiet l-aktar baxxi (700 m – 2,000 m), huma komuni foresti mħallta subtropikali u temperati btsiġar li jitilfu l-weraq—li jinkludu prinċipalment is-siġar Sal (f’altitudnijiet aktar baxxi), Chilaune u Katus—kif ukoll foresti subtropikali tal-arżnu ddominati mill-arżnu Chir. L-għoljiet ta’ altitudni medja (2,000 m – 3,000 m) huma ddominati mis-siġar tal-ballut u r-rododendru. Foresti koniferi subalpini jkopru ż-żona bejn it-3,000 m u t-3,500 m, u huma ddominati mill-ballut (partikolarment fil-punent), iż-żnuber tal-Ħimalaja tal-Lvant, l-arżnu tal-Ħimalaja u l-hemlock tal-Ħimalaja; ir-rododendru huwa wkoll komuni. F’altitudnijiet ogħla minn 3,500 m fil-punent u 4,000 m fil-lvant, is-siġar koniferi jagħtu lok għal artijiet bl-arbuxxelli u mergħat alpini ddominati mir-rododendru.

Fost is-siġar notevoli nsibu l-*Azadirachta indica* (neem)—li għandha proprjetajiet astringenti u tintuża ħafna fil-mediċina tradizzjonali tal-ħxejjex—u l-*Ficus religiosa* (peepal), siġra li tidher fuq siġilli antiki minn Mohenjo-daro u li taħtha, skont il-kanonku Pali, Gautama Buddha kiseb l-illuminazzjoni.

Il-biċċa l-kbira tal-foresti subtropikali ta' siġar b'weraq wiesa' u dejjem ħodor fir-reġjun t’isfel tal-Ħimalaja joriġinaw mill-flora tal-perjodu Terzjarju tat-Tethys. Hekk kif il-pjanċa Indjana ħabtet mal-Ewrażja—proċess li fforma u għolla l-katina muntanjuża tal-Ħimalaja—il-flora Mediterranja ta' żoni aridi u semi-aridi ġiet imbuttata ’l fuq u adattat ruħha għall-klima aktar alpina matul l-40 sa 50 miljun sena ta' wara. Iż-żona ta' bijodiversità rikka tal-Ħimalaja kienet sit ta' skambju u taħlit kbir bejn speċi Indjani u Ewrażjatiċi matul il-perjodu Neoġeniku. Speċi waħda ta' mammiferu (il-ġurdien tal-għelieqi tal-Ħimalaja), żewġ speċi ta' għasafar u rettili, disa' speċi ta' anfibji, tmienja ta' ħut u 29 speċi ta' farfett huma endemiċi għan-Nepal.

In-Nepal huwa dar għal 107 speċi li l-IUCN ikklassifikat bħala mhedda: 88 speċi ta' annimali, 18-il speċi ta' pjanti, u speċi waħda mill-grupp tal-fungi jew protisti. Dawn jinkludu speċi fil-periklu ta' estinzjoni bħat-tigra tal-Bengal, il-panda l-aħmar, l-iljunfant tal-Asja, iċ-ċerva tal-musk tal-Ħimalaja, il-buflu tal-ilma selvaġġ u d-delfin tax-xmajjar tal-Asja t’Isfel, kif ukoll speċi li jinsabu f’periklu kritiku ta' estinzjoni bħall-gharial, il-Bengal florican u l-vultur b’dahru abjad (white-rumped vulture) — dan tal-aħħar wasal fix-xifer tal-estinzjoni wara li kiel karkassi ta' bhejjem li kienu ġew ikkurati bid-diclofenac. L-indħil tal-bniedem fl-ambjent naturali, li kien mifrux u devastanti mil-lat ekoloġiku matul l-aħħar deċennji, poġġa lill-ħajja selvaġġa tan-Nepal f'periklu kritiku. Bi tweġiba għal dan, is-sistema ta' parks nazzjonali u żoni protetti — li ​​kienet ġiet stabbilita għall-ewwel darba fl-1973 bl-approvazzjoni tal-Att dwar il-Parks Nazzjonali u l-Konservazzjoni tal-Ħajja Selvaġġa — ġiet estiża b'mod sinifikanti. Il-ħolqien ta' "ristoranti għall-vulturi," flimkien mal-projbizzjoni tal-użu veterinarju tad-diclofenac, wasslu għal żieda fin-numru ta' vulturi b'dahru abjad. Il-programm tal-forestrija komunitarja—li ra lil terz tal-popolazzjoni tal-pajjiż tipparteċipa direttament fil-ġestjoni ta' kwart tal-erja totali tal-foresti—saħħaħ l-ekonomiji lokali filwaqt li naqqas il-kunflitti bejn il-bnedmin u l-annimali selvaġġi. Il-programmi tat-tgħammir, flimkien ma' rondi militari megħjuna mill-komunità u miżuri stretti kontra l-kaċċa illegali u l-kuntrabandu, irnexxielhom prattikament jeliminaw il-kaċċa illegali tat-tigri u l-iljunfanti li jinsabu f’periklu kritiku ta' estinzjoni, kif ukoll tar-rinoċeronti li huma vulnerabbli (fost oħrajn), u dan wassal għal tkabbir kostanti fil-popolazzjoni tagħhom. In-Nepal jiftaħar b'għaxar parks nazzjonali, tliet riżervi għall-annimali selvaġġi, riżerva waħda għall-kaċċa, tliet żoni ta' konservazzjoni u ħdax-il żona ta' lqugħ (buffer zones)—li jkopru erja totali ta' 28,959.67 km² (11,181.39 mil kwadru), jew 19.67% tal-erja totali tal-art—filwaqt li għaxar artijiet mistagħdra huma rreġistrati taħt il-Konvenzjoni ta' Ramsar. In-Nepal kien ikklassifikat b’mod konsistenti fost l-aktar pajjiżi mniġġsa fid-dinja.

In-Nepal huwa repubblika parlamentari b'sistema ta' bosta partiti.

[[File:|thumb|]] [[File:|thumb|left|]] [[File:|thumb|]] In-Nepal huwa mmexxi skont il-Kostituzzjoni tan-Nepal. Din tiddefinixxi lin-Nepal bħala pajjiż b'karatteristiċi multi-etniċi, multilingwi, multireliġjużi u multikulturali, bl-aspirazzjonijiet komuni ta' nies li jgħixu f’reġjuni ġeografiċi diversi, li huma impenjati lejn u magħqudin b'rabta ta' lealtà lejn l-indipendenza nazzjonali, l-integrità territorjali, l-interess nazzjonali u l-prosperità tan-Nepal. Il-Gvern tan-Nepal jikkonsisti fi tliet fergħat:

• 
  Singha Durbar
• 
  Qorti Suprema
• 
  Il-Parlament

• Fergħa Eżekuttiva: Il-forma ta' gvern hija sistema parlamentari federali, demokratika-repubblikana, b'sistema ta' bosta partiti u kompetittiva, ibbażata fuq maġġoranza sempliċi. Il-President jaħtar lill-mexxej tal-partit politiku li jkollu l-maġġoranza fil-Kamra tar-Rappreżentanti bħala Prim Ministru; din il-persuna tifforma l-Kunsill tal-Ministri, li jeżerċita l-poter eżekuttiv.
• Leġiżlatura: Il-korp leġiżlattiv tan-Nepal, magħruf bħala l-Parlament Federali, jikkonsisti fil-Kamra tar-Rappreżentanti u fl-Assemblea Nazzjonali. Il-Kamra tar-Rappreżentanti tikkonsisti f’275 membru elett permezz ta’ sistema elettorali mħallta u sservi mandat ta' ħames snin. L-Assemblea Nazzjonali, magħmula minn 59 membru elett minn kulleġġi elettorali provinċjali, hija kamra permanenti; terz tal-membri tagħha jiġu eletti kull sentejn għal mandat ta' sitt snin.
• Ġudikatura: In-Nepal għandu sistema ġudizzjarja indipendenti u bi tliet livelli li tikkonsisti fil-Qorti Suprema — l-ogħla qorti tal-pajjiż, ippreseduta mill-Prim Imħallef — seba' Qrati Għoljin (waħda f’kull provinċja, li jservu bħala l-ogħla qorti fil-livell provinċjali), u 77 qorti distrettwali (waħda f'kull distrett). Il-kunsilli muniċipali jistgħu jwaqqfu korpi ġudizzjarji lokali biex isolvu tilwim u joħorġu deċiżjonijiet mhux vinkolanti f’każijiet li ma jinvolvux reati punibbli. L-azzjonijiet u l-proċeduri ta' dawn il-korpi ġudizzjarji lokali jistgħu jiġu ggwidati u annullati mill-qrati distrettwali.

In-Nepal huwa repubblika federali magħmula minn seba' provinċji. Kull provinċja tikkonsisti f'għadd ta' distretti li jvarja bejn 8 u 14. Id-distretti, min-naħa tagħhom, jinkludu unitajiet lokali magħrufa bħala muniċipalitajiet urbani u rurali. B'kollox hemm 753 unità lokali, inklużi 6 muniċipalitajiet metropolitani, 11-il muniċipalità sub-metropolitana u 276 muniċipalità — li ​​jammontaw għal total ta' 293 muniċipalità urbana — flimkien ma' 460 muniċipalità rurali. Kull unità lokali hija magħmula minn diviżjonijiet lokali (magħrufa bħala *wards*); b'kollox hemm 6,743 minn dawn id-diviżjonijiet.

L-awtoritajiet lokali għandhom setgħat eżekuttivi u leġiżlattivi, kif ukoll setgħat ġudizzjarji limitati fi ħdan il-ġurisdizzjoni lokali tagħhom. Il-provinċji joperaw taħt sistema parlamentari ta' kamra waħda (unikamerali) skont il-mudell ta' Westminster. L-awtoritajiet lokali u provinċjali jeżerċitaw ċerti setgħat esklussivi, filwaqt li jaqsmu oħrajn mal-gvern provinċjali jew federali. Il-Kumitat ta' Koordinazzjoni tad-Distrett — korp magħmul mill-uffiċjali eletti kollha mill-awtoritajiet lokali tad-distrett — għandu rwol limitat ħafna.

Il-Kostituzzjoni tan-Nepal hija l-liġi suprema tal-pajjiż, u kwalunkwe liġi oħra li tikkontradixxiha hija awtomatikament invalida sal-punt ta' dik il-kontradizzjoni. Dispożizzjonijiet legali speċifiċi huma kkodifikati fil-Kodiċi Ċivili u l-Kodiċi Penali, akkumpanjati mill-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili u l-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, rispettivament. Il-Qorti Suprema hija l-awtorità aħħarija dwar l-interpretazzjoni legali u tista' tordna lill-Parlament biex jemenda jew jippromulga liġijiet ġodda kif meħtieġ. Il-piena tal-mewt ġiet abolita. Il-liġi tirrikonoxxi l-istupru fiż-żwieġ u tappoġġja d-dritt għall-abort; madankollu, ġew introdotti restrizzjonijiet minħabba żieda fl-abort selettiv għas-sess. In-Nepal huwa firmatarju tal-Konvenzjoni ta' Ġinevra, trattati li jipprojbixxu armi bijoloġiċi, kimiċi u nukleari, il-Konvenzjonijiet Fundamentali tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, it-Trattat dwar in-Nonproliferazzjoni tal-Armi Nukleari, u l-Ftehim ta' Pariġi dwar it-tibdil fil-klima. Ċerti dispożizzjonijiet legali, iffurmati minn sensittivitajiet soċjoekonomiċi, kulturali u reliġjużi, jibqgħu diskriminatorji. Teżisti diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess kontra ċittadini barranin miżżewġin ma’ ċittadini Nepaliżi. Il-linjaġġ patern ta’ persuna huwa vvalutat u meħtieġ f'dokumenti legali. Ħafna liġijiet jibqgħu mhux infurzati fil-prattika.

Il-President huwa l-kmandant suprem tal-Armata tan-Nepal; l-amministrazzjoni ta' kuljum tagħha titmexxa mill-Ministeru tad-Difiża. L-infiq militari fl-2018 kien ta' $398.5 miljun, li jammonta għal madwar 1.4% tal-Prodott Domestiku Gross (PDG). L-Armata tan-Nepal — forza magħmula kważi esklussivament minn infanterija fuq l-art — għandha inqas minn 100,000 membru; ir-reklutaġġ isir fuq bażi volontarja. Hija għandha ftit inġenji tal-ajru — prinċipalment ħelikopters — li ​​jintużaw l-aktar għat-trasport, għall-għassa, u għal operazzjonijiet ta' tfittxija u salvataġġ. Id-Direttorat tal-Intelligence Militari fi ħdan l-Armata tan-Nepal iservi bħala l-aġenzija tal-intelligence militari, filwaqt li d-Dipartiment tal-Investigazzjoni Nazzjonali, responsabbli għall-ġbir ta' intelligence domestika u internazzjonali, jopera b'mod indipendenti. L-Armata tan-Nepal tintuża primarjament għas-sigurtà ta' rutina ta' infrastruttura u riżorsi kritiċi, għal rondi kontra l-kaċċa illegali fil-parks nazzjonali, għal operazzjonijiet kontra l-insurġenza, u għal missjonijiet ta' tfittxija u salvataġġ waqt diżastri naturali; hija twettaq ukoll proġetti kbar ta' kostruzzjoni. M'hemm l-ebda politika diskriminatorja fir-rigward tar-reklutaġġ fl-armata, iżda l-forza hija ddominata minn irġiel li ġejjin mill-kasti tal-gwerriera tal-elite Pahari.

It-turiżmu huwa wieħed mill-akbar industriji tan-Nepal u dik li qed tikber bl-aktar mod mgħaġġel; jimpjega aktar minn miljun ruħ u jikkontribwixxi 7.9% tal-Prodott Domestiku Gross (PDG) totali. In-numru ta' viżitaturi internazzjonali qabeż il-miljun għall-ewwel darba fl-2018 (esklużi t-turisti Indjani li jaslu bl-art). In-Nepal jattira madwar 6% tal-viżitaturi li jżuru l-Asja t’Isfel, għalkemm dawn jonfqu ferm inqas bħala medja, u b'hekk in-Nepal jiġġenera 1.7% tad-dħul totali. Fost id-destinazzjonijiet ewlenin insibu lil Pokhara, ir-rotta tal-mixi (trekking) ta' Annapurna, u erba’ siti elenkati fil-Wirt Dinji tal-UNESCO: Lumbini, il-Park Nazzjonali ta' Sagarmatha (fejn jinsab il-Muntanja Everest), is-seba' siti fil-Wied ta' Kathmandu li huma elenkati kollettivament bħala entrata waħda, u l-Park Nazzjonali ta' Chitwan. Il-biċċa l-kbira tad-dħul tan-Nepal mill-muntanjiżmu ġej mill-Muntanja Everest.

In-Nepal fetaħ uffiċjalment għall-Punentin fl-1951 u sar destinazzjoni popolari fi tmiem ir-"rotta tal-hippies" matul is-snin sittin u sebgħin. Għalkemm l-industrija — li ​​sofriet matul il-gwerra ċivili tad-disgħinijiet — minn dak iż-żmien irkuprat, tiffaċċja sfidi ta' tkabbir minħabba nuqqas ta' faċilitajiet adattati għal turiżmu ta’ livell għoli (kwistjoni magħrufa bħala l-"konġestjoni fl-infrastruttura"), problemi dejjem akbar għal Nepal Airlines, u l-iżvilupp u l-kummerċjalizzazzjoni limitati ta’ ċerti destinazzjonijiet. It-turiżmu tat-tip *homestay* — fejn turisti interessati fil-kultura u fl-ekoturiżmu joqogħdu bħala mistednin li jħallsu fi djar ta' komunitajiet indiġeni — kiseb ċertu suċċess.

It-Tempju ta' Pashupatinath f’Kathmandu huwa kumpless ewlieni ta' tempji Ħindu li jinsab max-xtut tax-Xmara Bagmati. Is-sit jinkludi l-Pashupati Aryaghat, sensiela ta' pjattaformi ddedikati għall-kremazzjoni ta' katavri fil-miftuħ. Dawn il-kremazzjonijiet isiru fil-pubbliku, u ż-żona tattira numru sinifikanti ta' turisti internazzjonali. Minħabba l-istands fil-viċin li jbigħu xorb u ikel ħafif, huwa komuni li tara turisti jikkunsmaw dawn l-oġġetti waqt li jaraw lin-nies tal-post li jkunu qed jesprimu l-luttu tagħhom.

Il-biċċa l-kbira tal-enerġija tan-Nepal ġejja mill-bijomassa (80%) u minn fjuwils fossili importati (16%). Il-maġġoranza tal-konsum finali tal-enerġija sseħħ fis-settur domestiku (84%), segwit mit-trasport (7%) u l-industrija (6%); is-setturi tat-trasport u dawk industrijali kibru b'rata mgħaġġla f'dawn l-aħħar snin. Minbarra xi depożiti tal-linjite, in-Nepal m'għandu l-ebda riżerva magħrufa ta' żejt, gass jew faħam. Il-fjuwils fossili kummerċjali kollha (prinċipalment iż-żejt, il-LPG u l-faħam) huma importati, bi spiża ekwivalenti għal 129% tad-dħul totali tal-pajjiż mill-esportazzjoni. Madwar 1% biss tal-ħtiġijiet tal-enerġija huma sodisfatti bl-elettriku. In-natura permanenti tax-xmajjar tan-Nepal u t-topografija wieqfa tal-pajjiż jipprovdu kundizzjonijiet ideali għall-iżvilupp ta' proġetti idroelettriċi. L-istimi jindikaw li l-potenzjal idroelettriku ekonomikament vijabbli tan-Nepal huwa ta' madwar 42,000 MW. In-Nepal irnexxielu jisfrutta biss madwar 1,100 MW. Peress li l-biċċa l-kbira tal-enerġija tiġi ġġenerata minn impjanti tat-tip "run-of-the-river" (ROR), il-produzzjoni attwali tkun ħafna aktar baxxa matul ix-xhur xotti tax-xitwa — meta d-domanda massima tista' tilħaq l-1,200 MW — u dan iġiegħel lin-Nepal jimporta sa 650 MW mill-Indja biex jissodisfa d-domanda. Proġetti idroelettriċi ewlenin qed jiffaċċjaw dewmien u intoppi. Ir-rata ta' elettrifikazzjoni tan-Nepal (76%) hija komparabbli ma' dik ta' pajjiżi oħra fir-reġjun, iżda teżisti disparità sinifikanti bejn iż-żoni rurali (72%) u dawk urbani (97%). Il-prestazzjoni tas-settur tal-enerġija għadha mhix sodisfaċenti minħabba tariffi għoljin, telf sostanzjali fis-sistema, spejjeż għoljin ta' ġenerazzjoni, spejjeż ġenerali għoljin, persunal żejjed u domanda domestika baxxa.

In-Nepal jibqa' iżolat mir-rotot ewlenin tat-trasport globali fuq l-art, fl-ajru u bil-baħar, għalkemm is-settur tal-avjazzjoni fil-pajjiż jinsab f'qagħda aħjar; dan jiftaħar b’47 ajruport — li ​​11 minnhom għandhom runways pavimentati — u jara volum sinifikanti ta' traffiku u titjiriet frekwenti. It-terren imħarbat u muntanjuż li jkopri ż-żewġ terzi tat-tramuntana tal-pajjiż għamel il-kostruzzjoni ta' toroq u infrastruttura oħra biċċa xogħol diffiċli u għalja. Sal-2016, kien hemm ftit aktar minn 11,890 km (7,388 mil) ta' toroq pavimentati, 16,100 km (10,004 mil) ta' toroq mhux pavimentati, u 59 km (37 mil) biss ta' linji ferrovjarji fin-nofsinhar. Iċ-ċentri amministrattivi tad-distretti kollha (bl-eċċezzjonita' Simikot) kienu konnessi man-netwerk tat-toroq. Il-biċċa l-kbira tat-toroq rurali ma jkunux jistgħu jintużaw matul l-istaġun tax-xita, u anke t-toroq ewlenin nazzjonali spiss jispiċċaw ma jistgħux jintużaw. In-Nepal jiddependi kważi għalkollox fuq nazzjonijiet barranin, bħall-Ġappun, għall-kostruzzjoni, il-manutenzjoni u l-espansjoni tan-netwerk tat-toroq tiegħu.

Il-linja tal-ajru nazzjonali, Nepal Airlines, tinsab f’qagħda ħażina minħabba amministrazzjoni ħażina u korruzzjoni, u tpoġġiet fil-lista s-sewda tal-UE. Fuq livell domestiku, l-istat sottożviluppat tan-netwerk tat-toroq ixekkel l-aċċess għas-swieq, l-iskejjel u l-kliniċi tas-saħħa.

Skont ir-rapport MIS ta' Awwissu 2019 tal-Awtorità tat-Telekomunikazzjoni tan-Nepal, ir-rata ta' abbonament għas-servizzi tat-telefonija bil-vuċi kienet tammonta għal 2.70% tal-popolazzjoni totali għal-linji fissi u 138.59% għall-mowbajls; 98% tat-telefonija bil-vuċi kollha saret permezz tal-mowbajls. Bl-istess mod, filwaqt li huwa stmat li 14.52% kellhom aċċess għall-broadband fiss, 52.71% oħra aċċessaw l-Internet permezz ta' abbonamenti tad-data mobbli — b’kważi 15-il miljun minnhom jużaw it-teknoloġija 3G jew ogħla. Is-suq tal-vuċi u l-broadband mobbli kien iddominat minn żewġ kumpaniji tat-telekomunikazzjoni: Nepal Telecom, li hija proprjetà tal-istat (55%), u l-kumpanija multinazzjonali privata Ncell (40%). Fir-rigward tal-ishma tas-suq ta' 21% miżmuma mill-broadband fiss, Nepal Telecom kienet tammonta għal madwar 25%, bil-bqija mqassma fost fornituri privati ​​tas-servizz tal-Internet. Għalkemm teżisti disparità sinifikanti fir-rati ta' penetrazzjoni bejn iż-żoni rurali u dawk urbani, is-servizz mobbli laħaq 75 distrett madwar il-pajjiż — u b’hekk kopra 90% tat-territorju — u l-aċċess għall-broadband mistenni jilħaq 90% tal-popolazzjoni.

Sal-2019, l-istat kien jopera tliet stazzjonijiet tat-televiżjoni, kif ukoll stazzjonijiet tar-radju nazzjonali u reġjonali. Hemm 117-il stazzjon tat-televiżjoni privat u 736 stazzjon tar-radju FM liċenzjat, li minnhom tal-inqas 314 huma stazzjonijiet tar-radju tal-komunità. Skont iċ-ċensiment tal-2011, il-perċentwal ta' unitajiet domestiċi li kellhom radju kien ta' 50.82%; televiżjoni, 36.45%; televiżjoni bil-kejbil, 19.33%; u kompjuter, 7.28%. Skont il-klassifikazzjoni tal-Kunsill tal-Istampa tan-Nepal tal-2017, għaxar gazzetti nazzjonali ta' kuljum u ta' kull ġimgħa — minn fost 833 pubblikazzjoni li jipproduċu kontenut oriġinali — huma kklassifikati fil-Kategorija A+. Fl-2019, l-organizzazzjoni Reporters Without Borders ikklassifikat lin-Nepal fil-106 post fid-dinja f’dak li għandu x'jaqsam mal-libertà tal-istampa.

Il-wirt lingwistiku divers tan-Nepal ġej minn tliet gruppi lingwistiċi ewlenin: l-Indo-Arjan, is-Sino-Tibetan, u diversi lingwi indiġeni iżolati. Skont iċ-ċensiment tal-2011, il-lingwi ewlenin tan-Nepal (skont il-perċentwal ta' kelliema nattivi) huma n-Nepali (44.6%), il-Maithili (11.7%), il-Bhojpuri (6.0%), it-Tharu (5.8%), it-Tamang (5.1%), in-Nepal Bhasa (3.2%), il-Bajjika (3%), il-Magar (3.0%), id-Doteli (3.0%), l-Urdu (2.6%), l-Awadhi (1.89%) u s-Sunwar. In-Nepal huwa dar għal mill-inqas erba' lingwi tas-sinjali indiġeni.

In-Nepali, li oriġina mis-Sanskrit, jinkiteb bl-iskrittura Devanagari. Hija l-lingwa uffiċjali u sservi bħala *lingua franca* fost in-Nepaliżi li ġejjin minn gruppi etnolingwistiċi diversi. Il-lingwi reġjonali Maithili, Awadhi u Bhojpuri huma mitkellma fir-reġjun tan-Nofsinhar tat-Terai, filwaqt li l-Urdu huwa komuni fost il-Musulmani Nepaliżi. Diversi forom tat-Tibetan huma mitkellma fil-Ħimalaja u fir-reġjun tat-Tramuntana, bit-Tibetan Letterarju Standard mifhum sew minn dawk li għandhom taħriġ reliġjuż. Id-djaletti lokali fit-Terai u fiż-żoni muntanjużi fil-biċċa l-kbira m’għandhomx sistema ta' kitba, għalkemm għaddejjin sforzi biex jiġu żviluppati sistemi ta' kitba għal ħafna minnhom bl-użu tad-Devanagari jew tal-alfabett Ruman.

In-Nepal huwa pajjiż sekulari, kif iddikjarat fil-Kostituzzjoni tan-Nepal tal-2012 (Parti 1, Artikolu 4), fejn is-sekulariżmu "jfisser libertà reliġjuża u kulturali, flimkien mal-ħarsien tar-reliġjon u l-kultura mgħoddija lilna minn żmien immemorjali (*Sanatan*)." Iċ-ċensiment tal-2011 irrapporta li r-reliġjon bl-akbar għadd ta' segwaċi fin-Nepal kienet l-Induiżmu (81.3% tal-popolazzjoni), segwita mill-Buddiżmu (9%); il-bqija kienu jinkludu l-Iżlam (4.4%), il-Kirant (3.1%), il-Kristjaneżmu (1.4%), u l- *Prakriti* jew il-qima tan-natura (0.5%). F'termini ta' perċentwal tal-popolazzjoni, in-Nepal għandu l-akbar popolazzjoni Induista fid-dinja. In-Nepal kien uffiċjalment saltna Induista sa żmien mhux ilu, u Shiva kien meqjus bħala d-divinità protettriċi tal-pajjiż. Għalkemm ħafna politiki tal-gvern matul iż-żmien injoraw jew emarġinaw reliġjonijiet minoritarji, is-soċjetà Nepaliżi ġeneralment tgawdi minn tolleranza reliġjuża u armonija bejn il-fidi kollha, b'inċidenti iżolati biss ta' vjolenza motivata mir-reliġjon. Il-kostituzzjoni tan-Nepal ma tagħti lil ħadd id-dritt li jikkonverti persuna oħra għal reliġjon differenti. In-Nepal għadda wkoll liġi aktar stretta kontra l-konverżjoni fl-2017. In-Nepal għandu t-tieni l-akbar popolazzjoni Induista fid-dinja, wara l-Indja.

In-Nepal daħal fl-era moderna fl-1951 b’rata ta’ litteriżmu ta’ 5% u madwar 10,000 student irreġistrati fi 300 skola. Sal-2017, kien hemm aktar minn seba’ miljun student irreġistrati f’35,601 skola. Ir-rata ġenerali tal-litteriżmu (għall-popolazzjoni ta’ ħames snin ’il fuq) kienet ta’ 54.1% fl-2001. Ir-rata netta ta’ reġistrazzjoni fl-edukazzjoni primarja laħqet is-97% sal-2017; madankollu, ir-rata ta’ reġistrazzjoni kienet taħt is-60% fil-livell sekondarju (gradi 9–12) u madwar 12% fil-livell terzjarju. Għalkemm teżisti disparità sinifikanti bejn is-sessi fir-rata ġenerali tal-litteriżmu, il-bniet qabżu lis-subien fir-reġistrazzjoni fil-livelli kollha tal-edukazzjoni. In-Nepal għandu ħdax-il università u erba’ akkademji tax-xjenza indipendenti. Fl-2025, in-Nepal ikklassifika fil-107 post fl-Indiċi Globali tal-Innovazzjoni.

In-nuqqas ta' infrastruttura u materjali tat-tagħlim adegwati, il-proporzjonijiet għoljin ta' studenti għal kull għalliem, il-politiċizzazzjoni tal-kumitati tal-ġestjoni tal-iskejjel, u l-organizzazzjoni f'unjins fuq bażi partiġjana fost l-istudenti u l-għalliema joħolqu ostakli għall-progress. L-edukazzjoni bażika b’xejn hija garantita mill-kostituzzjoni, iżda l-programm nieqes mill-fondi meħtieġa għal implimentazzjoni effettiva. Il-gvern iżomm programmi ta' boroż ta' studju għall-bniet u għall-istudenti b'diżabilità, kif ukoll għat-tfal ta' martri, ta' komunitajiet emarġinati u ta' familji foqra. Għexieren ta' eluf ta' studenti Nepali jitilqu mill-pajjiż kull sena fit-tfittxija ta' edukazzjoni u impjieg aħjar, u nofshom qatt ma jirritornaw.

Is-servizzi tal-kura tas-saħħa fin-Nepal huma pprovduti kemm mis-settur pubbliku kif ukoll minn dak privat. L-istennija tal-ħajja mat-twelid kienet stmata għal 71 sena fl-2017, u poġġiet lill-pajjiż fil-153 post globalment. Żewġ terzi tal-imwiet kollha huma attribwiti għal mard mhux trażmissibbli, bil-mard tal-qalb ikun l-aktar kawża komuni tal-mewt. Filwaqt li l-istili ta’ ħajja sedentarji, id-dieti mhux ibbilanċjati, u l-konsum tat-tabakk u l-alkoħol ikkontribwew għaż-żieda fil-mard mhux trażmissibbli, ħafna nies għadhom jitilfu ħajjithom minħabba mard trażmissibbli u li jista’ jiġi kkurat, ikkawżat minn sanità fqira u malnutrizzjoni—problemi li jirriżultaw minn nuqqas ta' edukazzjoni, għarfien, u aċċess għas-servizzi tal-kura tas-saħħa.

In-Nepal għamel passi kbar ’il quddiem fis-saħħa tal-ommijiet u tat-tfal. 95% tat-tfal għandhom aċċess għal melħ jodizzat, u 86% tat-tfal bejn is-6 u d-59 xahar jirċievu profilassi tal-vitamina A. Ir-rati ta' tkabbir stunted (nuqqas ta' żvilupp fl-għoli), piż baxx wisq, u wasting (telf ta' massa tal-ġisem) naqsu b’mod sinifikanti; madankollu, il-malnutrizzjoni tibqa' għolja ħafna, u taffettwa 43% tat-tfal taħt l-età ta' ħames snin. L-anemija fost in-nisa u t-tfal żdiedet bejn l-2011 u l-2016, u laħqet il-livelli ta' 41% u 53% rispettivament. Ir-rata ta' trabi li jitwieldu b'piż baxx hija ta' 27%, filwaqt li r-rata tat-treddigħ hija ta' 65%. Il-proporzjon tal-mortalità materna fin-Nepal huwa ta' 229, u r-rata tal-mortalità tat-trabi niżlet għal 32.2 għal kull 1,000 twelid ħaj. Ir-rata tal-użu tal-kontraċettivi hija ta' 53%, għalkemm teżisti disparità sinifikanti bejn iż-żoni rurali u dawk urbani minħabba nuqqas ta' għarfien u aċċess limitat.

Il-progress fil-qasam tas-saħħa huwa mmexxi minn inizjattiva governattiva qawwija, b'kollaborazzjoni ma' organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs) u NGOs internazzjonali. Iċ-ċentri tas-saħħa pubblika jipprovdu 72 mediċina essenzjali mingħajr ħlas.

In-Nepal għandu tradizzjoni twila li jilqa' lill-immigranti u lir-refuġjati. Fiż-żminijiet moderni, it-Tibetani u l-Bhutaniżi ffurmaw il-maġġoranza tar-refuġjati fin-Nepal. Ir-refuġjati Tibetani bdew jaslu fl-1959, u ħafna oħrajn ikomplu jaqsmu l-fruntiera lejn in-Nepal kull sena. Ir-refuġjati Lhotsampa mill-Bhutan bdew jaslu fis-snin tmenin, u n-numru tagħhom qabeż il-110,000 fis-snin elfejn; minn dak iż-żmien ’l hawn, il-maġġoranza tagħhom ġew risistemati f'pajjiżi terzi. Sal-aħħar tal-2018, in-Nepal kellu total ta' 20,800 refuġjat ikkonfermat, li 64% minnhom kienu Tibetani u 31% Bhutaniżi. L-immigranti ekonomiċi u r-refuġjati li jaħarbu mill-persekuzzjoni jew mill-gwerra — li ​​ġejjin minn pajjiżi ġirien, mill-Afrika u mil-Lvant Nofsani — m'għandhomx rikonoxximent uffiċjali; huma magħrufa bħala "refuġjati urbani" għaliex jgħixu f'appartamenti fil-bliet minflok f'kampijiet tar-refuġjati, għalkemm il-gvern jiffaċilita r-risistemazzjoni tagħhom f’pajjiżi terzi.

Madwar 2,000 immigrant — li ​​nofshom kienu Ċiniżi — applikaw għal permessi tax-xogħol fl-2018–19. Il-gvern m'għandux data dwar l-immigranti Indjani, għalkemm il-Gvern tal-Indja jistma li n-numru ta’ Indjani mhux residenti fil-pajjiż huwa ta' 600,000.

Is-soċjetà tradizzjonali Nepaliża ħafna drabi hija definita minn ġerarkija soċjali. Is-sistema tal-kasti Nepaliża tirrifletti ħafna mill-istratifikazzjoni soċjali u ħafna mir-restrizzjonijiet soċjali karatteristiċi tal-Asja t'Isfel. Il-klassijiet soċjali huma definiti minn aktar minn mitt grupp ereditarju u endogamu, ħafna drabi msejħa *jātis* jew "kasti." In-Nepal ipprojbixxa l-intokkabbiltà fl-1963 u minn dakinhar għadda aktar liġijiet kontra d-diskriminazzjoni u inizjattivi ta' benesseri soċjali.

Il-valuri tal-familja huma ċentrali għat-tradizzjoni Nepaliża, u l-familji estiżi multiġenerazzjonali u patrijarkali storikament kienu n-norma, għalkemm il-familji nukleari qed isiru komuni f'żoni urbani. Maġġoranza kbira tan-Nepalis jidħlu fi żwiġijiet irranġati mill-ġenituri tagħhom jew minn anzjani oħra tal-familja, kemm jekk jagħtu l-kunsens tagħhom għat-tqabbil kif ukoll jekk le. Iż-żwieġ huwa meqjus bħala impenn tul il-ħajja, u r-rata tad-divorzju hija baxxa ħafna, b'inqas minn wieħed minn kull elf żwieġ li jispiċċa bid-divorzju. Iż-żwieġ tat-tfal huwa komuni, partikolarment f'żoni rurali; ħafna nisa jiżżewġu qabel l-età ta' 18-il sena.

Ħafna mill-festivals tan-Nepal għandhom oriġini reliġjuża. Fost l-aktar magħrufa nsibu l-festival ta' Gadhimai, Dashain, Tihar, Teej, Chhath, Maghi, Sakela, Holi u l-Ewwel tas-Sena tan-Nepal.

Il-festival ta' Gadhimai huwa avveniment reliġjuż Ħindu li jsir kull ħames snin fit-Tempju ta' Gadhimai fin-Nepal. Dan ġie deskritt bħala l-aktar festival imdemmi fid-dinja minħabba l-qatla tal-massa ta’ annimali u għasafar, fosthom bufli, mogħoż, nagħaġ, tiġieġ, papri, ħamiem, ħnieżer, firien u ġrieden bojod. Dan is-sagrifiċċju tal-massa jsir bil-għan li tiġi sodisfatta l-alla Gadhimai. Il-kritiċi kkundannaw dan ir-ritwal bħala wieħed barbaru, mhux iġjeniku u li jwassal għal ħela kbira. Min-naħa l-oħra, id-devoti Ħindù jisħqu li din il-prattika għandha sinifikat profond.

Dashain huwa festival reliġjuż Ħindu ewlieni fin-Nepal. Imħeġġa mit-twemmin li offerti ta’ demm frisk jikkalmaw lill-alla Durga, eluf ta' bufli, mogħoż, nagħaġ, ħnieżer, tiġieġ u papri jiġu sagrifikati matul iċ-ċelebrazzjoni. Il-gvern tan-Nepal ipprova jipprojbixxi l-iffilmjar ta' dawn is-sagrifiċċji tal-annimali. Grupp favur id-drittijiet tal-annimali li kien preżenti għall-festival irrapporta li ffaċċja ostilità kbira: "Ħadulna t-tagħmir u l-kameras u kissruhom f’biċċiet." Il-grupp innota wkoll kwistjonijiet serji ta' iġjene pubblika, u stqarr li ra nies fil-folla jagħmlu l-bżonnijiet fiżjoloġiċi tagħhom fil-pubbliku u li kellhom jimxu qalb il-ħmieġ uman. F'inċident ieħor, individwi Nepali armati b’machetes ġrew wara attivisti tad-drittijiet tal-annimali fit-triq.

Il-kaċċa għas-saħħaħar għadha sseħħ fin-Nepal, anke fis-seklu wieħed u għoxrin. Il-vittmi huma tipikament nies vulnerabbli, partikolarment dawk li ġejjin minn kasti inferjuri. Politiċi, uffiċjali tal-armata, uffiċjali tal-pulizija u membri oħra tal-komunità kienu involuti wkoll f’diversi inċidenti. L-eżekuzzjonijiet jistgħu jsiru billi l-vittma tinħaraq ħajja. Ħafna vittmi fl-aħħar mill-aħħar imutu kawża tal-ġrieħi li jġarrbu mit-tortura u l-aggressjoni. Kaċċa għas-saħħaħar li ma tirriżultax f’mewt spiss tinvolvi swat qawwi.

L-eqdem eżempji magħrufa ta' arkitettura Nepali huma l-istupas li jmorru lura għall-ewwel kostruzzjonijiet Buddisti f'Kapilvastu u l-inħawi tal-madwar fil-Lbiċ tan-Nepal, kif ukoll dawk mibnija minn Ashoka fil-Wied ta' Kathmandu għall-ħabta tas-sena 250 QK. L-istil arkitettoniku distintiv assoċjat esklussivament man-Nepal ġie żviluppat u pperfezzjonat mill-artiġjani Newa fil-Wied ta' Kathmandu, li bdew din il-ħidma matul il-perjodu Lichchhavi. Kronaka tal-ivvjaġġar Ċiniża tad-Dynasty Tang — li ​​x'aktarx hija bbażata fuq rekords li jmorru lura għall-ħabta tas-sena 650 WK — tiddeskrivi l-arkitettura Nepali ta' dak iż-żmien (mibnija l-aktar mill-injam) bħala waħda rikka fid-dettalji artistiċi, inklużi skulturi tal-injam u tal-metall. Hija tiddeskrivi pagoda magnífika ta' seba' sulari li tinsab fi ħdan kumpless ta' palazz, li fiha soqfa miksijin bil-madum tar-ram; balustradi, gradilji, kolonni u travi mżejna b'ħaġar prezzjuż u ħaġar fin; kif ukoll erba’ skulturi indurati tal-Makara fil-kantunieri tal-bażi li jferrgħu l-ilma bħal funtana, fornuti minn pajpijiet tar-ram konnessi ma' kanali fil-quċċata tat-torri. Kronaki Ċiniżi ta' wara jiddeskrivu l-palazz tar-Re tan-Nepal bħala struttura immensa b’ħafna soqfa, fatt li jissuġġerixxi li ċ-Ċiniżi kienu għadhom mhux familjari mal-arkitettura tal-pagodi.

Tempju tipiku fi stil ta' pagoda jinbena mill-injam, b’kull biċċa mnaqqxa b'mod fin b'disinji ġeometriċi jew b'xbihat ta' allat, allat nisa, ħlejjaq mitiċi u bhejjem. Is-soqfa—ġeneralment miksija b'madum tat-tafal u xi drabi indurati bid-deheb—jonqsu gradwalment fid-daqs hekk kif jitilgħu lejn l-ogħla saqaf, li jkun inkurunat b'pinnaklu tad-deheb. Il-bażi tipikament tikkonsisti f'terrazzi rettangolari magħmula minn ġebel imnaqqax b'sengħa kbira, u d-daħla spiss tkun protetta minn skulturi tal-ġebel li jirrappreżentaw figuri tradizzjonali. Is-sengħa fil-bronż u r-ram—viżibbli fi skulturi ta' divinitajiet u bhejjem, f'dekorazzjonijiet tal-bibien u t-twieqi, f’pinnakli tal-bini u f'oġġetti ta' kuljum—hija mill-aqwa wkoll. L-aktar tradizzjoni tal-pittura Nepali żviluppata hija dik tal-pittura Buddisti Tibetana magħrufa bħala thangka jew paubha, ipprattikata fin-Nepal minn patrijiet Buddisti u artiġjani tal-poplu Newar. It-Tempju ta' Changu Narayan, mibni għall-ħabta tar-raba’ seklu WK, jiftaħar b’dak li forsi huma l-aqwa eżempji tas-sengħa Nepali fl-injam. Il-Pjazez Durbar ta' Kathmandu, Patan u Bhaktapur jirrappreżentaw il-quċċata tal-arti u l-arkitettura Nepali, u juru sengħa fl-injam, fil-metall u fil-ġebel li ġiet ipperfezzjonata tul elfejn sena.

It-tieqa "ankhijhyal", li tippermetti veduta f'direzzjoni waħda tad-dinja ta' barra, hija eżempju ta' sengħa unika tal-injam Nepaliża li tinsab kemm f'bini domestiku kif ukoll pubbliku, kemm jekk antik kif ukoll modern. Ħafna kulturi jżebgħu l-ħitan tad-djar tagħhom b'disinji regolari, figuri ta' allat u bhejjem, u simboli reliġjużi; oħrajn jżebgħuhom b'kuluri solidi, ħafna drabi jużaw tafal jew ħamrija sewda li tikkuntrasta mal-ħamrija safra jew il-ġebla tal-ġir. Is-soqfa ta' strutturi reliġjużi u domestiċi għandhom sporġenzi sinifikanti, preżumibbilment biex jipprovdu protezzjoni mix-xemx u x-xita. L-injam fi strutturi domestiċi huwa minqux fin, bħal dak tal-kontropartijiet reliġjużi tagħhom.

Is-serq kulturali huwa kriżi fin-Nepal, minkejja l-isforzi biex jiġi miġġieled.

Il-letteratura tan-Nepal kienet marbuta mill-qrib ma' dik tal-bqija tal-Asja t’Isfel sakemm il-pajjiż ingħaqad fi renju modern. Ix-xogħlijiet letterarji — miktuba bis-Sanskrit minn qassisin Brahmins edukati, li wħud minnhom kienu bbażati f'Varanasi — kienu jinkludu testi reliġjużi u leġġendi dwar rejiet, allat u demonji. L-eqdem test li għadu jeżisti bil-lingwa Nepaliża jmur lura għas-seklu 13; madankollu, apparti minn materjal epigrafiku, ma nstabet l-ebda letteratura Nepaliża ta' qabel is-seklu 17. Il-letteratura Newar tmur lura kważi 500 sena.

L-istorja moderna tal-letteratura Nepaliża tibda b'Bhanubhakta Acharya (1814–1868), li kien l-ewwel wieħed li kiteb xogħlijiet sinifikanti u influwenti bil-lingwa Nepaliża — lingwa aċċessibbli għall-mases — l-aktar notevoli fosthom il-*Bhanubhakta Ramayana*, traduzzjoni tal-epika antika Ħindu. Lejn l-aħħar tas-seklu 19, Motiram Bhatta ppubblika edizzjonijiet stampati tax-xogħlijiet ta' Acharya; permezz tal-isforzi tiegħu, huwa popolarizza l-letteratura bil-lingwa Nepaliża u mexxieha lejn il-modernità. Sa nofs is-seklu 20, il-letteratura Nepaliża ma baqgħetx limitata għat-tradizzjonijiet letterarji Ħindu. Influwenzati mit-tradizzjonijiet letterarji tal-Punent, il-kittieba ta' dak iż-żmien bdew jipproduċu xogħlijiet li kienu jindirizzaw kwistjonijiet soċjali kontemporanji, filwaqt li ħafna oħrajn komplew jarrikkixxu t-tradizzjonijiet poetiċi Nepaliżi b’poeżija Nepaliża awtentika. Il-letteratura Newar ukoll ħarġet bħala tradizzjoni letterarja ewlenija. Wara l-wasla tad-demokrazija fl-1951, il-letteratura Nepaliża ffjorixxiet, u bdew jiġu prodotti xogħlijiet letterarji f’ħafna lingwi oħra. Il-letteratura Nepaliża kompliet timmodernizza ruħha; f’dawn l-aħħar snin, ġiet influwenzata bil-qawwa mill-esperjenza tan-Nepal wara l-gwerra ċivili kif ukoll mit-tradizzjonijiet letterarji globali.

Maruni, Lakhey, Sakela, Kauda u Tamang Selo huma eżempji ta' mużika u żfin tradizzjonali tan-Nepal li ġejjin mir-reġjuni muntanjużi tal-pajjiż. L-industrija tal-films tan-Nepal hija magħrufa bħala "Kollywood."

L-Akkademja tan-Nepal hija l-istituzzjoni ewlenija għall-promozzjoni tal-arti u l-kultura fin-Nepal, u twaqqfet fl-1957.

Minn żminijiet antiki sal-era moderna, l-ilbies tradizzjonali l-aktar komuni fin-Nepal, kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa, kien jikkonsisti f'biċċa drapp imgeżwra mal-ġisem. Għan-nisa, dan l-ilbies evolva maż-żmien fis-sari — biċċa drapp waħda twila, magħrufa li tkejjel sitt jards u li hija wiesgħa biżżejjed biex tgħatti l-parti t’isfel tal-ġisem. Is-sari jintrabat mal-qadd, jitgeżwer madwar il-parti t’isfel tal-ġisem, u mbagħad jitħalla jaqa’ fuq l-ispalla. Fil-forma aktar moderna tiegħu, jintuża biex jgħatti r-ras — u xi kultant il-wiċċ — bħal velu, partikolarment fir-reġjun tat-Terai. Jintlibes flimkien ma' dublett ta' taħt (petticoat) u jiddaħħal fiċ-ċinturin tad-dublett biex jibqa' f'postu sew. Jintlibes ukoll ma’ bluża, jew cholo, li sservi bħala l-ilbies ewlieni għall-parti ta' fuq tal-ġisem; it-tarf tas-sari li jkun imdendel fuq l-ispalla jaħbi l-kontorni tal-parti ta' fuq tal-ġisem u jgħatti ż-żona tal-qadd. Il-kombinazzjoni ta' *cholo* u sari saret l-ilbies preferut għal okkażjonijiet formali, ambjenti uffiċjali u laqgħat festivi. Fil-forma l-aktar tradizzjonali tiegħu — meta jintlibes waqt attivitajiet ta' kuljum, xogħol tad-dar jew xogħol manwali — jidher bħala fariya jew *gunyu*; dawn ġeneralment ikunu iqsar u idjaq minn sari standard u jitgeżwru għalkollox madwar il-parti t’isfel tal-ġisem.

Għall-irġiel, biċċa drapp simili iżda iqsar — ​​id-*dhoti* — isservi bħala ilbies għall-parti t’isfel tal-ġisem; din ukoll titkebbeb madwar il-qadd. Fost l-Arjani, id-drapp jitkebbeb darba madwar kull riġel qabel ma jgħaddi minn bejn ir-riġlejn u jiddaħħal sew fil-parti ta' wara. Id-*dhoti* u l-varjanti tiegħu — li ​​normalment jintlibsu fuq langauti — jiffurmaw l-ilbies għall-parti t'isfel tal-ġisem fl-ilbies tradizzjonali tal-popli Tharu, Gurung u Magar, kif ukoll tal-poplu Madheshi, fost oħrajn. Forom oħra ta' ilbies tradizzjonali li ma jinvolvux ħjata jew tfassil jinkludu l-patukas (strixxa drapp imkebba sewwa madwar il-qadd bħal faxxa — parti mill-biċċa l-kbira tal-ilbiesi tradizzjonali tan-Nepal u li spiss iżżomm khukuri meta tintlibes mill-irġiel); xalpi bħal pachhyauras u majetros; xalli bħall-ga tan-Newar u l-khata tat-Tibet; ghumtos (velijiet tal-għarusa); u tipi varji ta' turbani — xalpi li jintlibsu madwar ir-ras għal raġunijiet tradizzjonali jew għall-protezzjoni mix-xemx jew mill-kesħa — magħrufa bħala pheta, pagri jew sirpau.

Sal-bidu tal-ewwel millennju W.K., l-ilbies komuni tan-nies tal-Asja t'Isfel kien jikkonsisti f'biċċiet tad-drapp mhux meħjuta. Il-wasla tal-Kushans mill-Asja Ċentrali, għall-ħabta tas-sena 48 WK, għamlet popolari l-ilbies maqtugħ u meħjut fi stil tipiku tal-Asja Ċentrali. L-aktar forma sempliċi ta' ilbies meħjut hija l- bhoto (vesta rudimentali), li tintlibes kemm mis-subien kif ukoll mill-bniet; tradizzjonalment, dan huwa l-uniku ilbies li jilbsu t-tfal sakemm jilħqu l-età adulta u jibdew jilbsu ħwejjeġ tal-kbar—kultant waqt ċerimonja ta' tranżizzjoni, bħaċ-ċerimonja gunyu-choli għall-bniet Ħindu. L-irġiel ikomplu jilbsu l-bhoto anke meta jikbru. Għall-parti ta' fuq tal-ġisem, l-irġiel tipikament jilbsu vesta bħall- *bhoto* jew qmis tat-tip *kurta*, bħad-daura—qmis twila b'għeluq doppju fuq quddiem u għonq magħluq, li fiha ħames tiwi u tmien rbitiet biex titwaħħal mal-ġisem. Is-suruwal—kelma li tfisser sempliċiment "qalziet"—iservi bħala alternattiva għad-dhoti, il-kachhad (li jilbsuh in-nies tal-poplu Magar), jew il- lungi (li jilbsuh in-nies tal-poplu Tharu), u fi żminijiet aktar reċenti saħansitra ħa posthom; tradizzjonalment, ikun wiesa’ ħafna ’l fuq mill-irkopptejn iżda jidjieq ’l isfel biex jiġi mwaħħal mal-għekiesi, u jintrabat mal-qadd permezz ta' qafla. Il-blużi moderni tat-tip cholo, li jintlibsu mas-saris, normalment ikollhom kmiem qosra, buttuna waħda, u ma jgħattux iż-żona tal-qadd. Il-verżjoni tradizzjonali, magħrufa bħala chaubandi cholo, tixbaħ lid-daura: ikollha kmiem twal, għeluq doppju fuq quddiem bi tiwi u rbitiet, u tinżel sal- patuka (faxxa tal-qadd), u b'hekk tgħatti ż-żona tal-qadd.

Id-daura-suruwal u l- gunyu-cholo servew bħala l-ilbies nazzjonali għall-irġiel u n-nisa rispettivament sal-2011, meta din id-denominazzjoni tneħħiet biex jiġi eliminat kull favoritizmu. L-ilbies tradizzjonali għal ħafna gruppi etniċi Pahari jikkonsisti fid- daura-suruwal (jew ilbies simili) flimkien ma' patuka, dhaka topi (beritta), u kiswa ta' fuq (kowt) għall-irġiel; u l-gunyu-cholo (jew xi ħaġa simili) flimkien ma' patuka u, għan-nisa, xi kultant xalpa tar-ras. Għal ħafna gruppi oħra, l-ilbies tradizzjonali tal-irġiel jikkonsisti f'qmis jew vest flimkien ma' *dhoti*, kachhad jew lungi. Fir-reġjuni għoljin tal-Ħimalaja, l-ilbies tradizzjonali huwa influwenzat ħafna mill-kultura Tibetana. In-nisa Sherpa jilbsu ċ-chuba flimkien mal-fardal pangi, filwaqt li l-irġiel Sherpa jilbsu qomos bi kmiem twal u għenuq għoljin u iebsin — magħrufa bħala tetung — taħt iċ-chuba. Il-kpiepel Tibetani Xamo Gyaise tas-Sherpa, id-dhaka topi li jilbsu l-irġiel Pahari, u l-kpiepel tondi tat-Tamang huma fost l-aktar tipi distintivi ta' xedd ir-ras.

In-nisa Ħindu miżżewġin jilbsu tika, sindoor, pote (ġiżirajjen biż-żibeġ) u brazzuletti ħomor. Huwa komuni li jilbsu dehbijiet tad-deheb u tal-fidda—kultant inkrustati b'ħaġar prezzjuż. Id-dehbijiet tad-deheb jinkludu l-*mangalsutras* u t-*tilaharis* li jilbsuhom il-Ħindu flimkien mal-pote; is-samyafung (fjura kbira tad-deheb li tintlibes fuq ir-ras) u n-nessey (imsielet kbar u ċatti tad-deheb) li jilbsuhom in-nies tal-poplu Limbu; kif ukoll is-sirphuli, is-*sirbandhi* u ċ-chandra li jilbsuhom in-nies tal-poplu Magar. In-nisa tal-poplu Tharu jistgħu jilbsu sa sitt kilogrammi ta' dehbijiet tal-fidda, inklużi l-*mangiya* (li tintlibes fuq ir-ras), it-*tikuli* (fuq il-forehead), u l-*kanseri* u t-tikahamala (madwar l-għonq).

Il-moda fin-Nepal inbidlet b’mod sinifikanti matul l-aħħar 50 sena. Fiż-żoni urbani, is-sari qed jintuża dejjem inqas bħala ilbies ta' kuljum u qed isir ilbies riżervat għal okkażjonijiet formali. Il-kurta suruwal tradizzjonali rarament jintlibes minn nisa żgħażagħ, li dejjem aktar jippreferu l-jeans. Id-*dhoti* spiċċa l-aktar bħala ilbies ċerimonjali għax-xamani u għall-qassisin Ħindu.

Il-kċina tan-Nepal tinkludi varjetà wiesgħa ta' stili ta' tisjir reġjonali u tradizzjonali. Minħabba d-diversità fit-tipi ta' ħamrija, fil-klima, fil-kultura, fil-gruppi etniċi u fl-okkupazzjonijiet, dawn il-kċejjen ivarjaw b'mod sinifikanti, billi jagħmlu użu minn ħwawar, ħxejjex aromatiċi, ħaxix u frott disponibbli lokalment. L-Iskambju Kolombjan introduċa l-patata, it-tadam, il-qamħirrum, il-karawett, il-ġewż tal-anakardju, l-ananas, il-gwava u—fuq kollox—il-bżar jaħraq (chili peppers) fl-Asja t’Isfel; dawn kollha saru ikel bażiku. Iċ-ċereali mkabbra fin-Nepal, flimkien mal-istaġuni tat-tħawwil u r-reġjuni tagħhom, jikkorrispondu fil-biċċa l-kbira maż-żmien tal-monsuni u mal-varjazzjonijiet fl-altitudni. Ir-ross u l-qamħ jiġu kkultivati ​​primarjament fil-pjanuri ta' Terai u fil-widien imsaqqija sew, filwaqt li l-qamħirrum, il-millieġ, ix-xgħir u l-qamħ saraċin jitkabbru l-aktar fl-għoljiet li huma aktar niexfa u inqas fertili.

Ikla tipika tan-Nepal tikkonsisti f’xi tip ta' qamħ jew ċereali msajjar sempliċiment, akkumpanjat minn platti b'togħma rikka u li joffru sens ta' kumdità. Dawn tal-aħħar jinkludu l-għads, il-legumi u l-ħaxix, li spiss jiġu mħawwra bil-ġinġer u t-tewm, jew b’taħlitiet aktar elaborati ta' kosbor, kemmun, żagħfran (turmeric), kannella, kardamomu, jimbu u ħwawar oħra. Is-soltu tiġi servuta fuq trej, jew thali, b'post ċentrali għaċ-ċereali msajjar u skutelli żgħar għall-akkumpanjamenti l-oħra. Dawn l-elementi jingħaqdu flimkien billi jitħalltu direttament—bħar-ross u l-għads—jew billi wieħed ikebbeb element—bħall-ħobż—madwar ieħor, bħall-ħaxix imsajjar. Id-Dal-bhat, li għandu r-ross imsajjar bil-fwar bħala l-bażi tiegħu, huwa l-aktar eżempju komuni, u spiss ikun akkumpanjat minn prodotti tal-ħalib u kultant mil-laħam. Il-ħobż ċatt tal-qamħ bla ħmira magħruf bħala *chapati* kultant jieħu post ir-ross, speċjalment f’Terai, filwaqt li d-Dhindo—ippreparat billi tgħalli d-dqiq tal-qamħirrum, tal-millieġ jew tal-qamħ saraċin fl-ilma waqt li tħawwad kontinwament u żżid id-dqiq sakemm tinkiseb konsistenza ħoxna u kważi solida—huwa s-sostitut ewlieni fiż-żoni tal-għoljiet u tal-muntanji. It-Tsampa, dqiq magħmul mix-xgħir inkaljat jew ipproċessat apposta, huwa l-ikel bażiku fir-reġjuni għoljin tal-Ħimalaja. Madwar in-Nepal kollu, il-*Gundruk*—ħaxix bil-weraq li jiġi ffermentat u mbagħad imnixxef fix-xemx—iservi kemm bħala delikatezza kif ukoll bħ

Karatteristika notevoli tal-kċina Nepali hija l-eżistenza ta' diversi tradizzjonijiet kulinari veġetarjani distinti, li kull waħda minnhom tirrifletti l-istorja ġeografika u kulturali ta' dawk li jħaddnuhom. Huwa maħsub li l-emerġenza tal-ahimsa — jiġifieri l-evitar tal-vjolenza kontra kull forma ta' ħajja — fi ħdan ħafna ordnijiet reliġjużi fi stadju bikri tal-istorja tal-Asja t'Isfel (partikolarment fl-Induiżmu tal-Upanishads, fil-Buddiżmu u fil-Ġainiżmu) kienet fattur sinifikanti fil-firxa tal-veġetariżmu fost partijiet mill-popolazzjoni Induista u Buddista tan-Nepal, kif ukoll fost il-Ġainisti. Dawn il-gruppi spiss iħossu stmerrija qawwija għall-idea li jieklu l-laħam. Għalkemm il-konsum tal-laħam ras għal ras fin-Nepal huwa baxx, il-prevalenza tal-veġetariżmu mhijiex għolja daqs kemm hi fl-Indja; dan minħabba l-firxa tax-Xaktiżmu, tradizzjoni li fiha s-sagrifiċċju tal-annimali huwa karatteristika prominenti.

Il-kċina tan-Nepal għandha karatteristiċi distintivi li jiddistingwuha minn dik tal-ġirien tagħha fit-tramuntana u fin-nofsinhar. Il-curries tan-Nepal—li ġeneralment ikunu bbażati fuq it-tadam u eħfef—huma inqas jaħarqu mill-verżjonijiet Indjani bbażati fuq il-krema, filwaqt li l-momo (għaġina mimlija) tan-Nepal huma sinjuri fl-ispices meta mqabbla mal-verżjonijiet tat-tramuntana. Il-kċina Newar, waħda mit-tradizzjonijiet kulinari l-aktar sinjuri u influwenti tan-Nepal, hija aktar elaborata u varjata minn ħafna oħrajn, hekk kif żviluppat fil-Wied fertili u prosperu ta' Kathmandu. Ikla tipika Newar tista' tikkonsisti f'aktar minn tużżana platti, inklużi qmuħ, laħam, curries tal-ħaxix, chutneys u pickles. Eżempji notevoli jinkludu Kwanti (soppa tal-fażola mnibbta), chhwela (laħam imħawwar), chatamari (crepe tad-dqiq tar-ross), bara (patty tal-għads moqli), kachila (laħam ikkapuljat nej immarinat), samaybaji (li għandu r-ross imsawwat bħala l-element ewlieni), lakhaamari u yomari. Il-Juju dhau, jogurt ħelu li joriġina minn Bhaktapur, huwa wkoll rinomat. Il-kċina Thakali hija tradizzjoni oħra magħrufa sew li tgħaqqad flimkien influwenzi Tibetani u Indjani, u tuża firxa wiesgħa ta' ingredjenti—partikolarment ħxejjex aromatiċi u ħwawar. Fir-reġjun ta' Terai, il-Bagiya—għaġina tad-dqiq tar-ross b'mili ħelu—hija popolari fost il-popli Tharu u Maithil. Diversi komunitajiet f'Terai jippreparaw sidhara (ħut żgħir imnixxef fix-xemx imħallat mal-weraq tat-taro) u biriya (pejst tal-għads imħallat mal-weraq tat-taro) biex jaħżnuhom għall-istaġun tal-għargħar tal-monsun. Ħelu tradizzjonali jinkludi *Selroti*, kasaar, fini u chaku. Il-Pulau (pilaf) jew il-kheer (pudina ħelwa tar-ross) spiss iservu bħala l-platt ewlieni waqt il-festi. It-te u x-xorrox tal-butir (il-likwidu ffermentat li jibqa' wara li l-jogurt jiġi mħawwad biex isir il-butir) huma xorb komuni mhux alkoħoliku. Kważi l-komunitajiet Janajati kollha għandhom il-metodi tradizzjonali tagħhom stess għall-produzzjoni tal-alkoħol. *Raksi* (spirtu distillat tradizzjonali), jaand (birra tar-ross), tongba (birra tal-millieġ) u chyaang huma l-varjetajiet l-aktar magħrufa.