Nepal
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Shirikisho la Nepal सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल (Saṅghīya Lokatāntrika Gaṇatantra Nepāla) | |
|---|---|
| Kaulimbiu: जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी – "Mama na Taifa ni kuu kuliko Peponi" | |
| Wimbo wa taifa: सयौँ थुँगा फूलका (Sayaun Thunga Phulka) – "Maua Mamia" | |
| Mji mkuu na mkubwa | Kathmandu |
| Lugha rasmi | Kinepali |
| Lugha ya taifa | Lugha zote za mama |
| Serikali | Jamhuri ya shirikisho ya bunge |
| Ram Chandra Poudel | |
| Sushila Karki (kaimu) | |
Katiba ya sasa | |
• Muungano wa Nepal | 25 Septemba 1768 |
• Jamhuri ya Shirikisho | 28 Mei 2008 |
| Eneo | |
| • Jumla | km2 147,516 km² |
| • Maji (asilimia) | 2.8% |
| Idadi ya watu | |
| • Kadirio la 2024 | 31,122,387 |
| • Msongamano | 180/km2 |
| PLT (PPP) | Kadirio la 2024 |
| • Jumla | $169.120 bilioni |
| • Kwa kila mtu | $5,348 |
| PLT (Kawaida) | Kadirio la 2024 |
| • Jumla | $43.673 bilioni |
| • Kwa kila mtu | $1,381 |
| HDI (2023) | - kati |
| Gini (2022) | 30.0 |
| Sarafu | Rupia ya Nepal (NPR) |
| Majira ya saa | UTC+05:45 (Saa ya Nepal) |
| Msimbo wa simu | +977 |
| Jina la kikoa | .np |

Nepal, rasmi Jamhuri ya Kidemokrasia ya Shirikisho la Nepal ni nchi isiyo na pwani iliyoko katika Asia ya Kusini, kati ya Uchina kusini na India kaskazini-mashariki. Ina idadi ya wakazi takriban milioni 31, ikiwa ya 49 duniani kwa idadi ya watu. Mji mkuu na jiji kubwa zaidi ni Kathmandu. Lugha rasmi ni Kinepali. Nepal inajulikana kwa kuwa na sehemu kubwa ya milima ya Himalaya ikiwemo Mlima Everest ambao ndio mkubwa zaidi duniani, urithi wake wa kitamaduni na kidini, hasa Uhindu na Ubudha, na lenye historia tajiri ya kifalme na mapambano ya kidemokrasia.
Historia ya Nepal inaenea kwa milenia kadhaa, ikiwa imeathiriwa na maendeleo ya falme za kale, mila za Kihindu na Kibuddha, pamoja na mabadiliko ya kisiasa. Bonde la Kathmandu likawa kitovu muhimu cha ustaarabu, hasa wakati wa utawala wa nasaba ya Malla, kabla ya kuunganishwa kwa Nepal ya kisasa chini ya Prithvi Narayan Shah katika karne ya 18.[1] Nasaba ya Shah ilitawala Nepal kwa zaidi ya karne mbili, huku utawala wa Rana ukitawala nchi kuanzia mwaka 1846 hadi 1951, ukidumisha utawala wa kifalme lakini ukitumia sehemu kubwa ya mamlaka ya kisiasa kupitia nafasi ya uwaziri mkuu iliyorithiwa.[2] Baadaye, Nepal ilirejesha demokrasia ya kibunge mwaka 1951 na kupitia vipindi vya ukosefu wa utulivu wa kisiasa.[1]
Uchumi wa Nepal unategemea zaidi sekta ya huduma, kilimo, utalii na fedha zinazotumwa nchini na Wanepali wanaofanya kazi nje ya nchi.[3] Kilimo bado ni muhimu kwa maisha ya watu wa maeneo ya vijijini, huku mazao makuu yakijumuisha mpunga, mahindi, ngano na mboga.[3] Utalii una umuhimu mkubwa hasa kutokana na mandhari ya milima ya Himalaya, shughuli za kupanda milima, maeneo ya kidini na urithi wa kitamaduni wa nchi. Mlima Everest na maeneo ya matembezi ya Himalaya huvutia wageni kutoka sehemu mbalimbali za dunia, huku fedha zinazotumwa na Wanepali wanaofanya kazi nje ya nchi zikiwa chanzo muhimu cha mapato ya kaya na fedha za kigeni.[3]
Nepal ina wakazi na mazingira ya kitamaduni yenye utofauti mkubwa, yaliyoathiriwa na makabila, lugha, dini na mila mbalimbali za kikanda. Uhindu ndiyo dini kubwa zaidi, huku Ubudha pia ukiwa na mizizi ya kina katika jamii ya Nepal, hasa kutokana na uhusiano wa nchi hiyo na Lumbini, inayochukuliwa kwa jadi kuwa mahali alikozaliwa Gautama Buddha.[4] Nchi hiyo ina makundi mbalimbali ya kikabila, yakiwemo Wachhetri, Wabrahmin, Wamagari, Watharu, Watamang, Wanevari na Wagurung, miongoni mwa wengine.[4] Nepal ikawa jamhuri ya kidemokrasia ya shirikisho mwaka 2008, na hivyo kukomesha utawala wa kifalme uliodumu kwa karne nyingi, na sasa imegawanywa katika majimbo saba chini ya mfumo wake wa serikali ya shirikisho.[1]
Jiografia na hali ya hewa
Nepal ina umbo la mstatili ulioambatanishwa na umbo la pembetatu. Ina urefu wa kilomita takribani 800 na upana wa kilomita 200.
Maeneo ya kijiografia ya Nepal yanayojulikana sana ni Himal, Pahad na Terai: Himal ni eneo lenye milima. Terai ni pahala palipo chini na Pahad ni milima isiyo na theluji.
Kwa kawaida nchi ya Nepal huwa na mvua ya kutosha japo kuna baridi nyingi za kipupwe.
Misitu ya nchi hii imekuwa ikififia kutokana na ukataji holela wa miti.
Historia
Vyombo vya watu waliokuwa wakiishi katika zama za mawe zilipatikana katika bonde la Kathmandu kuonyesha kwamba kumekuwa na watu waliokuwa wakiishi katika eneo hili la Himalaya kwa muda wa zaidi ya miaka elfu kumi na moja. Maandishi makongwe yaonyesha kwamba Nepal ilikuwepo hata miaka 30 kabla ya ujio wa Yesu Kristo.
Viongozi wa kwanza nchini Nepal walikuwa wanaKirati. Historia ya Nepal yaonyesha kwamba kulikuwa na kadri ya himaya 30 za wanaKirati walioongoza nchi hii.
Siasa
Kisiasa Nepal iko katika kipindi cha mageuzi. Hadi mwaka 2006 mfalme alitawala peke yake baada ya kuvunja bunge. Mwaka huo alilazimishwa kurudisha bunge, nalo lilitangaza ya kwamba mfalme hana mamlaka tena likamteua Mkuu wa nchi kwa muda. Tena kwamba bunge jipya litakalochaguliwa mnamo Juni 2007 litaamua juu ya katiba mpya.
Tarehe 28 Mei 2008 wananchi waliamua kumaliza ufalme Nepal ikatangazwa kuwa jamhuri inayofuata demokrasia na kuwa na muundo wa shirikisho.
Katiba mpya ilipitishwa mwaka 2015.
Demografia

Wenyeji wametokana na wahamiaji waliotokea India, Tibet, China na Myanmar.
Hata lugha zinazotumika ni za jamii 4 tofauti. 44.6% wanaongea Kinepali ambacho ndicho lugha rasmi. Hicho ni mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya.
Wakazi wengi (81.3%) hufuata dini ya Uhindu. Ubuddha una 9% wa wakazi, ukifuatwa na Uislamu (4.4%), Ukirati (3.1%), Ukristo (1.4%) na dini za jadi (0.4%).
Utalii
Utalii ndio uti wa mgongo wa uchumi wa Nepal. Nchi hii hupendwa na watalii wanaopenda kuzuru na kuikwea milima yake kama mlima Everest, milima ya Himal na Pahad.
Mengine yanayowapendeza watalii ni kuwatazama ndege wa nchi hii na kupaa juu angani kwa kutumia baluni zilizo na hewa iliyopashwa moto.
Watalii pia hupenda kuzuru nchi hii kwa sababu ya dini ya Kibudha ambayo imejikita mizizi.
Chakula cha Wanepali ni dal bhat. Dal ni mchuzi uliowekwa maharage, nayo bhat ni mchele. Wanepali pia hupenda kula mboga zinazoitwa tarkari zilizowekwa viungo kwa jina chutni.
Picha
- Nepal
- Kathmandu
- Kathmandu
- Bhaktapur
- Patan
- Himalaya
- Himalaya
- Mustang
- Changu Narayan
Tazama pia
Viungo vya nje
- Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 21 Juni 2019 kwenye Wayback Machine.
- Nepal entry at The World Factbook
- Nepal Ilihifadhiwa 18 Mei 2009 kwenye Wayback Machine. from UCB Libraries GovPubs
- Nepal katika Open Directory Project
- Nepal at Encyclopædia Britannica
- Nepal profile from the BBC News
- Wikimedia Atlas of Nepal
- Planet Nepal Ilihifadhiwa 17 Septemba 2017 kwenye Wayback Machine. Nepal Encyclopedia Project
- Cost of Living Index in Nepal - Statistics & Graphs of Nepali Citizen's Economic Power
- World Bank Summary Trade Statistics Nepal
| Nchi na maeneo ya Asia |
|
Afghanistan | Armenia2 | Azerbaijan | Bahrain | Bangladesh | Bhutan | Brunei | China | Falme za Kiarabu | Georgia2 | Hong Kong3 | Indonesia | Iran | Iraq | Israel | Jamhuri ya China (Taiwan) | Japani | Kamboja | Kazakhstan | Kirgizia | Korea Kaskazini | Korea Kusini | Kupro2 | Kuwait | Laos | Lebanoni | Macau3 | Malaysia | Maldivi | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omani | Pakistan | Palestina | Qatar | Saudia | Singapuri | Sri Lanka | Syria | Tajikistan | Timor ya Mashariki | Turkmenistan | Ufilipino | Uhindi | Urusi1 | Uthai | Uturuki1 | Uzbekistan | Vietnam | Yemen | Yordani |
| 1. Nchi ina maeneo katika Asia na Ulaya. 2. Nchi iko Asia lakini inahesabiwa pia kati ya nchi za Ulaya kwa sababu za historia au utamaduni. 3. Eneo la pekee la China. |
| Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Nepal kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
- 1 2 3 "Nepal - History". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Iliwekwa mnamo 30 Agosti 2026.
- ↑ "Prithvi Nārāyaṇ Shah". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Iliwekwa mnamo 30 Agosti 2026.
- 1 2 3 "Nepal - Economy". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Iliwekwa mnamo 30 Agosti 2026.
- 1 2 "Nepal - Religion and Ethnic Groups". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Iliwekwa mnamo 30 Agosti 2026.