Cade

Repubulika ya Cade جمهورية تشاد République du Tchad
Flag Coat of arms
Capital	N'Djamena
Official languages	Icyarabu n'Igifaransa
Government
• Perezida	Mahamat Idriss Déby Itno
• Minisitiri w'Intebe	Allamaye Halina
Ubwigenge
• Ku Ubufaransa	11 Kanama 1960
Area
• Total	1,284,000 km2 (496,000 sq mi)
Population
• 2026 estimate	20 024 000
Currency	Ifaranga rya CFA

Cade cyangwa Cadi (izina ryemewe: Repubulika ya Cade; mu Icyarabu: تشاد; mu Igifaransa: Tchad) ni igihugu cyo muri Afurika y'Amajyaruguru rwagati. Ntigikora ku nyanja. Umurwa mukuru ni N'Djamena.

Cade ni igihugu cya gatanu kinini muri Afurika. Igice kinini cy'amajyaruguru yacyo kiri mu butayu bwa Sahara. Yabonye ubwigenge ku Ubufaransa mu 1960.

Cade ihana imbibi na Libiya mu majyaruguru. Mu burasirazuba, ihana imbibi na Sudani. Mu majyepfo, ihana imbibi na Repubulika ya Santara Afurika. Mu burengerazuba, ihana imbibi na Kameruni, Nijeriya na Nigeri.^[1]

Cade ifite ubuso bwa kilometero kare 1 284 000.^[2] Igihugu ni nk'ikibaya kidakomeye. Kizamuka buhoro buhoro uvuye ku Kiyaga cya Cade mu burengerazuba. Kizengurutswe n'imisozi mu majyaruguru, mu burasirazuba no mu majyepfo. Inzuzi za Chari na Logone zisuka amazi mu Kiyaga cya Cade.^[1]

Mu 1946, Cade yabaye intara yo hanze y'igihugu cya Repubulika y'Ubufaransa. Mu Gushyingo 1958, yabaye repubulika yigenga mu muryango w'Abafaransa. Yabonye ubwigenge bwuzuye ku wa 11 Kanama 1960.^[3]

Perezida wa Cade ni Mahamat Idriss Déby Itno. Afatanya na Minisitiri w'Intebe Allamaye Halina. Inteko ishinga amategeko ifite imitwe ibiri.^[2]

Mu mwaka wa 2026, Cade yari ifite abaturage bagera kuri 20 024 000 (ikigereranyo). Indimi zemewe ni Icyarabu n'Igifaransa.^[2] Abaturage benshi batunzwe n'ubuhinzi.^[1]

Mu majyepfo bahinga ipamba. Hagati mu gihugu borora inka. Mu 2003, Cade yatangiye gucukura peteroli.^[1] Ifaranga rikoreshwa ni Ifaranga rya CFA.^[2]

• Amafoto ya Cade kuri Wikimedia Commons