Jump to content

Mali

Kubijyanye na Wikipedia
Repubulika ya Mali
République du Mali
Flag of Mali
Flag
Coat of arms of Mali
Coat of arms
Location of Mali
Capital
and largest city
Bamako
Inzego z'ubutegetsiIntara 19 n'Akarere ka Bamako[1]
Official languagesIndimi 13 z'igihugu[1]
Ururimi rw'akaziIgifaransa
Government
• Perezida
Assimi Goïta
Ubwigenge
• Ku Bufaransa
1960
Area
• Total
1,240,192 km2 (478,841 sq mi)[1]
Population
• 2022 census
22 395 489
CurrencyIfaranga rya CFA[2] (XOF)

Mali (izina ryemewe: Repubulika ya Mali; mu Igifaransa: République du Mali; mu Kibambara: Mali ka Fasojamana) ni igihugu cyo muri Afurika y'Iburengerazuba. Mali ntikora ku nyanja. Umurwa mukuru wayo ni Bamako.

Mali yabonye ubwigenge ku Bufaransa mu 1960. Kuva mu 2020, igihugu kiyoborwa n'igisirikare. Perezida wa Mali ni Jenerali Assimi Goïta.

Umusigiti munini wa Djenné

Mali ifite ubuso bwa kilometero kare 1 240 192. Igabanyijemo intara 19 n'Akarere ka Bamako.[1]

Mali ntikora ku nyanja. Igice kinini cyayo kiri mu turere twa Sahara na Sahel. Mu majyaruguru hari ubutayu bwa Sahara. Umugezi wa Nigeri uca muri Mali. Umurwa mukuru Bamako uri mu majyepfo y'uburengerazuba.[3]

Ibarura rusange ryo mu 2022 ryabaruye abaturage 22 395 489. Bamako ni wo mujyi munini.[4]

Kuva mu 2023, Itegeko Nshinga ryemera indimi 13 z'igihugu nk'indimi zemewe. Muri zo harimo Ikibambara, Igifulani, Igisonghay n'Igitamasheq. Ikibambara cyumvwa n'abaturage hafi 80%. Igifaransa cyabaye ururimi rw'akazi.[1]

Amateka n'ubutegetsi

[Hindura | hindura inkomoko]

Kera, ku butaka bwa Mali habayeho ubwami bukomeye. Muri bwo harimo ubwami bwa Ghana, ubwa Mali n'ubwa Songhai. Imijyi ya Timbuktu na Djenné izwi cyane mu mateka. Mali yabonye ubwigenge ku Bufaransa mu 1960. Habaye kudeta mu 2012, mu 2020 no mu 2021. Mu majyaruguru habayeho n'inyeshyamba z'Abatuwaregi.[3]

Muri Gicurasi 2025, igisirikare cyasheshe amashyaka yose ya politiki. Muri Nyakanga 2025, Assimi Goïta yemeje itegeko rimuha manda y'imyaka itanu. Iyo manda ishobora kongerwa nta matora.[5]

Ku wa 25 Mata 2026, inyeshyamba z'abajihadisti n'Abatuwaregi zagabye ibitero bikomeye. Minisitiri w'Ingabo Sadio Camara yaguye muri ibyo bitero. Nyuma, Goïta yafashe n'umwanya wa Minisitiri w'Ingabo.[6]

Ubukungu bwa Mali bushingiye cyane kuri zahabu n'ipamba.[3] Mali ikoresha ifaranga rya CFA, kimwe n'ibindi bihugu birindwi byo muri Afurika y'Iburengerazuba.[2]

  1. 1 2 3 4 5 "Toponymic Factfile: Mali" (PDF). GOV.UK (in Icyongereza). Permanent Committee on Geographical Names. 2025-03-01. Retrieved 2026-11-03.
  2. 1 2 "Présentation de la BCEAO". Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest (in Igifaransa). Retrieved 2026-11-03.
  3. 1 2 3 "Mali". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
  4. ↑ "Mali: Regions, Cities & Localities". City Population (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
  5. ↑ "Mali junta chief approves law giving him unlimited mandate". Eyewitness News (in Icyongereza). AFP. 2025-07-10. Retrieved 2026-11-03.
  6. ↑ "Mali: le président Assimi Goïta va cumuler ses fonctions avec celles de ministre de la Défense". Le360 Afrique (in Igifaransa). 2026-05-04. Retrieved 2026-11-03.

Ihuza ryo hanze

[Hindura | hindura inkomoko]