ฑ

Ḍa
ตัวอักษรตัวอย่าง
เบงกอล-อัสสัม
ทิเบต	ཌ
ไทย	ฑ
มลยาฬัม	ഡ
สิงหล	ඩ
พราหมีอโศก
เทวนาครี
ร่วมเชื้อสาย
ฮีบรู	ד
กรีก	Δ
ละติน	D
ซีริลลิก	Д
Properties
หน่วยเสียง	/ɖ/ /ɗ/B /d/C /tʰ/D
IAST	ḍ Ḍ
จุดรหัส ISCII	BF (191)
^B ในภาษาเขมรและมอญ ^C ในภาษาพม่า, ไทยถิ่นเหนือ, ไทลื้อ, ไทเขิน, ลาว ^D ในภาษาไทย

บทความนี้มีอักขระยูนิโคดที่ไม่พบบ่อย หากไม่มีการสนับสนุนการแสดงผลที่เหมาะสม คุณอาจเห็นเครื่องหมายคำถาม กล่อง หรือสัญลักษณ์อื่น ๆ แทนที่จะเป็นอักขระที่ระบุ

ฑ เป็นพยัญชนะในตระกูลอักษรพราหมี มาจากอักษรพราหมี หลังผ่านอักษรคุปตะ

ฑ ในภาษาบาลีสันสกฤตเป็นเสียง "ด" ที่ม้วนลิ้น /ɖ/

ᨯ (ฑ) ในอักษรธรรมล้านนา ใช้แทนเสียงและรูป ด ในอักษรไทย

สำหรับภาษาไทยกลางและไทยใต้ โดยทั่วไปเมื่อ ฑ เป็นพยัญชนะต้นจะออกเสียง "ท" /tʰ/ แต่ก็มีบางคำที่ออกเสียง "ด" /d/ คล้ายเสียงดั้งเดิมในภาษาบาลีสันสกฤต /ɖ/ หลักเกณฑ์เดิมของ กำชัย ทองหล่อ ได้ระบุไว้ในหนังสือ หลักภาษาไทย (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2495) ว่าให้ออกเสียงเป็น ด เมื่อเป็นคำตาย ^[1] แต่ถึงกระนั้นในปัจจุบัน คำเป็นบางคำก็ออกเสียง ด และในทางตรงข้าม คำตายหลายคำก็ออกเสียง ท อีกด้วย

รายชื่อคำที่ ฑ ออกเสียง ด มีดังต่อไปนี้

• สามานยนาม: ตัณฑุล, บัณฑิต, บัณฑิตย์, บัณฑุ, บัณเฑาะก์, บัณเฑาะว์, มณฑป, เลฑฑุ, เลณฑุ
• วิสามานยนาม: กาฐมาณฑุ, ปาณฑพ, ปาณฑุ, มัณฑะเลย์

นอกจากนี้ก็ยังมีคำที่ ฑ ออกเสียงได้ทั้ง ท และ ด ได้แก่

• บุณฑริก, ปุณฑริก

ฑ (มณโฑ) เป็นพยัญชนะ ตัวที่ 17 ในบรรดาพยัญชนะ 44 ตัวของอักษรไทย ในลำดับถัดจาก ฐ (ฐาน) และก่อนหน้า ฒ (ผู้เฒ่า) ออกเสียงอย่าง ท (ทหาร) จัดอยู่ในกลุ่มอักษรต่ำ ในระบบไตรยางศ์ มีชื่อเรียกกำกับว่า “ฑ มณโฑ” (บางคนก็เรียกว่า ฑ นางมณโฑ)

ปัจจุบันมีคำที่ขึ้นต้นด้วย ฑ อยู่น้อยคำ ได้แก่ ฑังสะ, ฑากะ, ฑาหก, ฑาหะ นอกเหนือจากนั้นใช้ประกอบกับคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต

• ड [ɖə] = 13 (१३)
• डि [ɖɪ] = 1,300 (१ ३००)
• डु [ɖʊ] = 130,000 (१ ३० ०००)
• डृ [ɖri] = 13,000,000 (१ ३० ०० ०००)
• डॢ [ɖlə] = 1,300,000,000 (१ ३० ०० ०० ०००)
• डे [ɖe] = 13×10¹⁰ (१३×१०^१०)
• डै [ɖɛː] = 13×10¹² (१३×१०^१२)
• डो [ɖoː] = 13×10¹⁴ (१३×१०^१४)
• डौ [ɖɔː] = 13×10¹⁶ (१३×१०^१६)

อักษร "ฑ" ตรงกับตัวเทวนาครี "ड"

ฑ ในอักษรต่าง ๆ

แอราเมอิก ขโรษฐี 𐨜 พราหมีอโศก พราหมีกุษาณะ[a] โทแคเรียน[b] พราหมีคุปตะ ปัลลวะ กทัมพะ - อักษรไภกษุกี 𑰚 สิทธัม ครันถะ 𑌡 จาม ꨙ สิงหล ඩ ปยู / มอญโบราณ[c] - ทิเบต ཌ ปรัจลิต 𑐜 อาหม - มลยาฬัม ഡ เตลูกู డ พม่า ဍ เลปชา - รัญชนา เสาราษฏร์ ꢞ ดิเวส อกุรุ 𑤘 กันนาดา ಡ กะยา - ลิมบู - สวยัมภู[d] 𑩨 เขมร ឌ ทมิฬ - จักมา 𑄓 ไทธรรม ᨯ มีไตมะเยก - เคาฑี - ไทย ฑ ลาว ຑ ไตเหลอ - มาร์เชน - ติรหุตา 𑒛 ไทลื้อใหม่ ᦡ ไทเวียด - กวิ พักปา ꡫ โอริยา ଡ ศารทา 𑆝 เรอจัง - บาตัก - บูกิส - ชญานวัชระทรงเหลี่ยม 𑨖 เบงกอล-อัสสัม ฏากรี 𑚖 ชวา ꦝ บาหลี ᬟ มากาซาร์ - ฮันกึล[e] - นาครีเหนือ - โฑครี 𑠖 ลัณฑะ - ซุนดา - ไบบายิน - โมฑี 𑘚 คุชราต ડ โขชกี 𑈖 ขุทาพาที 𑋈 มหาชนี 𑅠 ตักบันวา - เทวนาครี นันทินาครี 𑦺 ไกถี คุรมุขี ਡ มุลตานี 𑊒 บูฮิด - อักษรพยางค์พื้นเมืองแคนาดา[f] - สวยัมภู[g] 𑩨 สิเลฏินาครี ꠒ คุญชลาโคณฑี 𑶂 มสรามโคณฑี[h] 𑴘 ฮานูโนโอ - หมายเหตุ ↑ อักษรพราหมีแบบ "กุษาณะ" เป็นรูปแบบที่เกิดขึ้นภายหลังเมื่ออักษรพราหมีเริ่มแพร่หลาย อักษรพราหมีสมัยราชวงศ์คุปตะสืบทอดรูปแบบมาจากกุษณะอย่างแน่นอน แต่ตัวอักษรอื่นๆ ที่ได้มาจากพราห์มีอาจสืบทอดมาจากรูปแบบก่อนหน้านี้ ↑ ภาษาโทแคเรียนน่าจะสืบเนื่องมาจากรูปแบบ "กุษาณะ" ของอักษรพราหมีในยุคกลาง แม้ว่าหลักฐานจากยุคนั้นจะไม่มากพอที่จะยืนยันการสืบทอดได้อย่างแน่นอน ↑ อักษรปยูและอักษรมอญโบราณน่าจะเป็นต้นกำเนิดของอักษรพม่า และอาจมีที่มาจากอักษรปัลลวะหรือกทัมพะ ↑ อาจมาจากอักษรเทวนาครี (ดูล่างซ้ายของตาราง) ↑ กำเนิดของอักษรฮันกึลจากอักษร 'พักปา' มีอิทธิพลจำกัด โดยเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดรูปทรงตัวอักษรพื้นฐานเพียงไม่กี่แบบเท่านั้น อักษรฮันกึลไม่ได้ทำงานแบบอักษรสระประกอบอินเดีย ↑ แม้ว่ารูปแบบตัวอักษรพื้นฐานของอักษรพยางค์พื้นเมืองแคนาดาจะมาจากอักษรเทวนาครีที่เขียนด้วยมือ แต่ระบบอักษรนี้แสดงเสียงสระโดยการหมุนรูปแบบตัวอักษร แทนที่จะใช้เครื่องหมายกำกับเสียงสระอย่างที่เป็นมาตรฐานในระบบอักษรอินเดีย ↑ อาจมาจากอักษรรัญชนะ (ดูข้างบน) ↑ อักษรมสรามโคณฑี จัดเป็นอักษรสระประกอบอินเดีย แต่รูปแบบตัวอักษรไม่ได้มาจากอักษรต้นแบบใดอักษรหนึ่งโดยเฉพาะ